Gemi Maymunu Gibi Bakmak

Biri karşımızda hiç kıpırdamadan, uzaklara dalıp gittiğinde ya da elini alnına siper edip sabit bir noktaya kilitlendiğinde "Gemi maymunu gibi bakıyor..." deriz. Bugün bu deyim kulağa biraz tuhaf, hatta komik gelse de ardında Osmanlı denizcilik tarihinin en stratejik ve bir o kadar da şaşırtıcı istihdam hikâyelerinden biri yatıyor.

Osmanlı donanması, denizlerde devleştiği o yıllarda, özellikle Sultan İkinci Bayezid devrinden itibaren gemilerinde sıra dışı birer gözcü ağırlamaya başladı: Maymunlar. Kuzey Afrika’dan getirilen bu canlılar; Gelibolu ve İstanbul tersanelerinde âdeta birer asker gibi terbiye edilirdi.

Bir maymunun görme yeteneği, ufuktaki bir düşman gemisini en keskin gözlü gözcüden bile çok daha önce fark edebilecek kadar güçlüydü. Ayrıca bu maymunlar ne isyan bilirdi ne de yaptıkları işe itiraz ederdi. Kar, kış, fırtına demeden seren direklerinin tepesinde nöbet tutar, ne bahşiş ister ne de gördüğü tehlikeyi saklardı. Kaptanlar için onlar hem çok ucuz hem de en sadık iş gücüydü.

Eski denizcilik gravürlerinde maymunlar hep ellerini alınlarına siper etmiş, ufka bakarken resmedilir. Günün yarısını direk tepelerinde uzağı gözleyerek geçiren bu hayvanlar, o pozisyonda âdeta kaskatı kesilirlerdi.

İşte bugün birine "gemi maymunu gibi bakıyor" dediğimizde; aslında farkında olmadan, bir zamanlar Akdeniz’i titreten o devasa Osmanlı donanmasının direk tepelerinde nöbet tutan, o keskin gözlü ve sessiz kahramanları anıyoruz.