Lafla Peynir Gemisi Yürümez

Ziya Paşa’nın o meşhur “Âyînesi iştir kişinin lâfa bakılmaz” sözüyle aynı kapıya çıkan bu deyimin kökeni, rivayete göre eski İstanbul’da yaşamış Edirneli Aksi Yusuf adındaki bir peynir tüccarına dayanır.

Aksi Yusuf, kurnaz, pinti ve pazarlıkçı bir adamdır. Trakya’dan getirttiği peynirleri İstanbul’da satar, artan malını ise deniz yoluyla İzmir’e gönderirmiş. İzmir’de fiyatlar yükselince elindeki tüm malı gemilere yükletirmiş yükletmesine ama iş nakliye ücretini ödemeye gelince bin bir yalan uydururmuş. Kaptanları, "Hele peynirler sağ salim bir varsın, istediğin parayı fazlasıyla vereceğim" diyerek boş vaatlerle oyalar, parayı peşin vermezmiş.

Bir gün, daha önce Yusuf Efendi’den dili yanmış kaptanlardan biri, tam İzmir yoluna çıkacakken diklenmiş:

— "Efendi, tayfalarıma ödeme yapacağım, geminin kalkması için masrafım var. Navlunu peşin ödemezsen Sarayburnu’nu bile dönmem!" demiş.

Aksi Yusuf her zamanki gibi, "Hele peynirler salimen bir varsın..." diye söze başlayacak olmuş ki gemici lafı ağzına tıkamış: "Efendi, lâfla peynir gemisi yürümez! Buna kömür lâzım, yağ lâzım!"

Nihayetinde Aksi Yusuf parayı ödemek zorunda kalmış ama o gün akşama kadar şaşkınlık içinde kendi kendine söylenip durmuş: "Lâfla peynir gemisi yürümez ha!.."