Zarf-Fiiller (Fiilimsiler)
1. Durum: Eylemin nasıl yapıldığını bildirir. En çok kullanılan durum zarf-fiil ekleri: -erek / -arak, -ip / -up, -e... -e, -meksizin / -maksızın, -ce / -ca
Örnekler:
▶ Gülerek yanımıza geldi.
Nasıl geldi? → Gülerek (Durum)
▶ Ödevlerini hiç durmaksızın tamamladı.
Nasıl tamamladı? → Durmaksızın (Durum)
▶ İki arkadaş konuşa konuşa okula yürüdü.
Nasıl yürüdü? → Konuşa konuşa (Durum)
▶ Kapıyı çalmadan içeri girdi.
Nasıl girdi? → Çalmadan (Durum)
▶ Sınav sorularını inceleyip işaretledi.
Nasıl işaretledi? → İnceleyip (Durum/Akış)
2. Zaman: Eylemin ne zaman yapıldığını bildirir.En çok kullanılan zaman zarf-fiil ekleri: -ince / -ınca, -ken, -dikçe / -dıkça, -diğinde / -dığında, -ır... -maz / -er... -mez, -eli / -alı
Örnekler:
▶ Zil çalınca öğrenciler sınıfa koştu.
Ne zaman koştu? → Zil çalınca (Zaman)
▶ Güneş batarken sahilde yürümeyi çok severdi.
Ne zaman yürümeyi severdi? → Güneş batarken (Zaman)
▶ Eve varır varmaz beni arasın.
Ne zaman arasın? → Varır varmaz (Zaman)
▶ Köye gideli bizleri tamamen unuttu.
Ne zaman unuttu? → Köye gideli (Zaman)
▶ Yağmur yağdığında toprak mis gibi kokar.
Ne zaman kokar? → Yağmur yağdığında (Zaman)
Örnek Soru
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde zarf-fiil cümleye "zaman" anlamı katmıştır?
A) Konuşmacı, kürsüye gülerek yaklaştı.
B) Yağmur dindiğinde hemen yola çıktık.
C) Soruları dikkatlice okuyarak çözmelisin.
D) Çocuklar koşa koşa bahçeye dağıldı.
A) Konuşmacı, kürsüye gülerek yaklaştı.
B) Yağmur dindiğinde hemen yola çıktık.
C) Soruları dikkatlice okuyarak çözmelisin.
D) Çocuklar koşa koşa bahçeye dağıldı.
Açıklama: "dindiğinde" sözcüğü zarf-fiildir. Yükleme sorulan "Ne zaman yola çıktık?" sorusuna "Yağmur dindiğinde" cevabını vererek cümleye zaman anlamı katmıştır. Diğer seçeneklerdeki zarf-fiiller (gülerek, okuyarak, koşa koşa) cümleye "durum" anlamı katmıştır. Cevap B
Örnek Etkinlik
Aşağıdaki cümlelerde yer alan fiilimsilerin altlarını çiziniz.
1. Zamanı gelince her şeyi anlatacağım.
2. Şunları eve bırakıp geleceğim.
3. Senle görüşmeyeli çok şeyler değişmişti.
4. Doğada mantar ararken ayağımı incittim.
5. Seni görmeden gitmek istemedim.
1. Zamanı gelince her şeyi anlatacağım.
2. Şunları eve bırakıp geleceğim.
3. Senle görüşmeyeli çok şeyler değişmişti.
4. Doğada mantar ararken ayağımı incittim.
5. Seni görmeden gitmek istemedim.
Cevaplar:
1-gelince | 2.bırakıp | 3. görüşmeyeli | 4. ararken | 5. görmeden
