- Tekillik-çoğulluk ve kişi uyumuna uygun cümleleri belirler. Eylemi gerçekleştirenin belli olduğu, belli olmadığı, başkası tarafından yapıldığı, başkasına yaptırıldığı; eylemin birlikte, karşılıklı yapıldığı cümleleri belirler.
- (Konuyla ilgili ekler ezberletilmez, anlama ve anlatmaya olan katkısı üzerinde durulur.)
Örnek Soru
Eylemin kimin tarafından yapıldığı açıkça belli olmayan (başkası tarafından yapılma anlamı taşıyan) cümlelerde işi yapan gizlidir veya bilinmez.
Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde eylemin başkası tarafından yapıldığı anlamı vardır?
A) Öğrenciler sınav sonuçlarını heyecanla bekliyor.
B) Okulun bahçesindeki çöpler sabah saatlerinde toplandı.
C) İki eski dost yıllar sonra durakta selamlaştı.
D) Mimar, yeni projenin çizimlerini sabırla tamamladı.
Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde eylemin başkası tarafından yapıldığı anlamı vardır?
A) Öğrenciler sınav sonuçlarını heyecanla bekliyor.
B) Okulun bahçesindeki çöpler sabah saatlerinde toplandı.
C) İki eski dost yıllar sonra durakta selamlaştı.
D) Mimar, yeni projenin çizimlerini sabırla tamamladı.
Açıklama: B seçeneğindeki "toplandı" eylemini gerçekleştiren kişi/özne cümlede belli değildir; çöplerin "başkası tarafından" toplandığı anlamı vardır. A ve D seçeneklerinde eylemi yapan kişi bellidir (öğrenciler, mimar); C seçeneğinde ise eylem karşılıklı yapılmıştır. Cevap: B
Örnek Etkinlik
Aşağıdaki cümleleri inceleyiniz. Cümlelerdeki eylemin yapılış biçimini (Eylemi yapan belli / Başkası tarafından yapılmış / Başkasına yaptırılmış / Birlikte-Karşılıklı yapılmış) karşılarındaki boşluklara yazınız.
1. Yıllardır görmediği arkadaşıyla uzun uzun kucaklaştı.
Eylemin Yapılış Biçimi: ....................................................................................
2. Fırtınada devrilen sokak lambaları belediye ekiplerince tamir ettirildi.
Eylemin Yapılış Biçimi: ....................................................................................
3. Okul panosundaki duyuru metni akşam saatlerinde yenilendi.
Eylemin Yapılış Biçimi: ....................................................................................
4. Kardeşim kütüphaneden aldığı kitabı iki günde okudu.
Eylemin Yapılış Biçimi: ....................................................................................
1. Yıllardır görmediği arkadaşıyla uzun uzun kucaklaştı.
Eylemin Yapılış Biçimi: ....................................................................................
2. Fırtınada devrilen sokak lambaları belediye ekiplerince tamir ettirildi.
Eylemin Yapılış Biçimi: ....................................................................................
3. Okul panosundaki duyuru metni akşam saatlerinde yenilendi.
Eylemin Yapılış Biçimi: ....................................................................................
4. Kardeşim kütüphaneden aldığı kitabı iki günde okudu.
Eylemin Yapılış Biçimi: ....................................................................................
Etkinlik Cevapları
1. Karşılıklı yapılmış (kucaklaşma eylemi karşılıklı gerçekleşir)
2. Başkasına yaptırılmış (tamir ettirme eylemi başkasına yaptırılmıştır)
3. Başkası tarafından yapılmış / Eylemi yapan belli değil (duyuru metnini kimin yenilediği doğrudan söylenmemiştir)
4. Eylemi yapan belli (okuma eylemini yapan "kardeşim" öznemizdir)
