• Üst düzey düşünmede önemli bir beceri olan değerlendirmede dinlenenin/izlenenin bir unsuru (içeriği, dili, organizasyonu ve kaynağı) seçilir. Bu unsuru öğrenci veya uygulayıcı seçebilir.
• Öğrenci, ön bilgilerini kullanarak belirlenen unsuru değerlendirmede kullanılabilecek bir ölçüt (evrensel ahlak ilkeleri, inançlar, toplumsal normlar; yasalar, bir uzmanlık alanındaki kabuller, kurallar vb.) belirler. Dinlediğinden/izlediğinden seçilen unsuru inceler ve ulaştığı bilgileri belirlediği ölçütle karşılaştırır. Karşılaştırma sonucundan yararlanarak bir yargıya ulaşır.
• Değerlendirme çalışmalarında her sınıf seviyesinde bir unsura odaklanılır ancak 7 ve 8. sınıflarda gerekli görülmesi hâlinde önceki sınıf seviyelerinde işlenilen unsurlara da yer verilebilir.

Öğrenme Çıktısı Sınıf Seviyesine Göre Kodları: T.D.6.20. | T.D.7.21. | T.D.8.21.

Özetle,

a) Değerlendirme ölçütüne karar verir.
b) Dinlediğini/izlediğini ölçüte göre inceler.
c) Dinlediğindeki/izlediğindeki unsurları belirlediği ölçütle karşılaştırır.
ç) Karşılaştırma sonucundan hareketle bir yargıya ulaşır.

Sınıflara Göre Açıklamalar,

• 6. Sınıf: Dinlediğinin/izlediğinin içeriğini (şahıs ve/veya varlıklar ile bunların davranışları, karakter özellikleri, olay vb.; ileri sürülen görüşler, ana düşünce ve yardımcı düşünceler, seçilen örnekler vb.) değerlendirir.
• 7. Sınıf: Dinlediğinin/izlediğinin dilini (kelime seçimi, cümle uzunluğu vb.) değerlendirir. Dinlediğinin/izlediğinin organizasyonunu (olay örgüsü, serim, düğüm, çözüm bölümlerinin yapılandırılması; düşünceler arası bağlantılar, giriş, gelişme, sonuç bölümleri ve bunlar arasındaki akış vb.) değerlendirir.
• 8. Sınıf: Dinlediğinin/izlediğinin kaynağını (kaynağın bakış açısı, tutumu vb.) değerlendirir.

Konuyla İlgili Test Sorusu ve Cevap Açıklaması:

7. sınıf öğrencisi Zeynep, okullarına gelen bir yazarın “Okuma Alışkanlığı” konulu söyleşisini dinledikten sonra Türkçe öğretmenine şu yorumu yapmıştır:

Zeynep’in yaptığı bu yoruma göre, dinlediği söyleşiyi sırasıyla hangi özellikler bakımından değerlendirdiği söylenebilir?

A) Öykünün bölümleri – İçerik – Dil
B) İçerik – Dil – Öykünün bölümleri
C) Dil – Öykünün bölümleri- Kaynak/Konuşan
D) İçerik – Kaynak/Konuşan – Dil

Cevap Açıklaması:

• Zeynep’in “ileri sürülen görüşler ve örneklerin uygunluğu” hakkındaki yorumu metnin içeriğini; “yabancı kelimeler ve uzun cümleler” hakkındaki yorumu metnin dilini; “girişten sonuca atlaması, düşünceler arası bağlantı” hakkındaki eleştirisi ise metnin bölümlerini değerlendirdiğini gösterir. Bu sıralama B seçeneğinde doğru verilmiştir.
• Doğru Cevap: B

Konuyla İlgili Etkinlik Örneği:

Dinlediğiniz bu metni zihninizde değerlendirerek aşağıdaki soruları cevaplayınız:

• Dil Yönünden Değerlendirme: Metnin dilini (kelime seçimleri, sadelik ve anlaşılırlık) değerlendiriniz.
• İçerik Yönünden Değerlendirme: Metindeki ana kahramanın (tavus kuşunun) başlangıçtaki davranışını ve karakter özelliğini değerlendiriniz.

Cevap Örneği:

• 1. Dil Yönünden: “Metnin dili son derece sade, akıcı ve anlaşılırdır. Bilinmeyen veya ağır kelimeler kullanılmamış, cümle uzunlukları yorucu tutulmamıştır. Bu nedenle ortaokul seviyesindeki bir öğrencinin dinleyip anlaması için dil yönünden çok başarılıdır.”
• 2. İçerik Yönünden: “Tavus kuşunun başlangıçtaki davranışı son derece yanlış ve kibirlidir. Benim inandığım doğrulara göre, bir insanın veya canlının fiziksel özellikleriyle övünüp başkalarını küçümsemesi kötü bir karakter özelliğidir. Metnin içeriği, bu kötü davranışın sonunda kişiye zarar vereceğini çok güzel bir şekilde anlatmıştır.”