Okunan metnin içeriği, dili, organizasyonu ve kaynağı/konuşanı/yazarı ile ilgili bir özellik belirlenir. Ön bilgiler işe koşularak belirlenen özelliği değerlendirmede kullanılacak bir norm belirlenir. Belirlenen özellik normla karşılaştırılır. Karşılaştırma sonucu ortaya konarak bir yargıya ulaşılır.

Özetle,

a) Dinlediği/izlediği ile ilgili bir norm belirler.
b) Dinlediğinde/izlediğinde belirlediği norma ilişkin inceleme yapar.
c) İnceleme sonuçlarını belirlediği normla karşılaştırır.
ç) Karşılaştırma sonucundan hareketle bir yargıya ulaşır.

7. Sınıf İçin Ek Açıklama,

7. sınıf seviyesinde dinlediğinin/izlediğinin içeriğini (olaylar, kahramanlar, kahramanların davranışları ve karakter özellikleri, ileri sürülen görüşler, ana düşünce ve yardımcı düşünceler, seçilen örnekler) ve dilini (dilin sadeliği, kelime seçimleri, cümle uzunlukları) ek olarak organizasyonunu da (olay örgüsü, serim, düğüm, çözüm bölümlerinin yapılandırılması; düşünceler arası bağlantılar, giriş, gelişme, sonuç bölümleri ve bunlar arasındaki akış) değerlendirir.

Konuyla İlgili Test Sorusu ve Cevap Açıklaması:

7. sınıf öğrencisi Zeynep, okullarına gelen bir yazarın “Okuma Alışkanlığı” konulu söyleşisini dinledikten sonra Türkçe öğretmenine şu yorumu yapmıştır:

Zeynep’in yaptığı bu yoruma göre, dinlediği söyleşiyi sırasıyla hangi özellikler bakımından değerlendirdiği söylenebilir?

A) Öykünün bölümleri – İçerik – Dil
B) İçerik – Dil – Öykünün bölümleri
C) Dil – Öykünün bölümleri- Kaynak/Konuşan
D) İçerik – Kaynak/Konuşan – Dil

Cevap Açıklaması:

• Zeynep’in “ileri sürülen görüşler ve örneklerin uygunluğu” hakkındaki yorumu metnin içeriğini; “yabancı kelimeler ve uzun cümleler” hakkındaki yorumu metnin dilini; “girişten sonuca atlaması, düşünceler arası bağlantı” hakkındaki eleştirisi ise metnin bölümlerini değerlendirdiğini gösterir. Bu sıralama B seçeneğinde doğru verilmiştir.
• Doğru Cevap: B

Konuyla İlgili Etkinlik Örneği:

Dinlediğiniz bu metni zihninizde değerlendirerek aşağıdaki soruları cevaplayınız:

• Dil Yönünden Değerlendirme: Metnin dilini (kelime seçimleri, sadelik ve anlaşılırlık) değerlendiriniz.
• İçerik Yönünden Değerlendirme: Metindeki ana kahramanın (tavus kuşunun) başlangıçtaki davranışını ve karakter özelliğini değerlendiriniz.

Cevap Örneği:

• 1. Dil Yönünden: “Metnin dili son derece sade, akıcı ve anlaşılırdır. Bilinmeyen veya ağır kelimeler kullanılmamış, cümle uzunlukları yorucu tutulmamıştır. Bu nedenle ortaokul seviyesindeki bir öğrencinin dinleyip anlaması için dil yönünden çok başarılıdır.”
• 2. İçerik Yönünden: “Tavus kuşunun başlangıçtaki davranışı son derece yanlış ve kibirlidir. Benim inandığım doğrulara göre, bir insanın veya canlının fiziksel özellikleriyle övünüp başkalarını küçümsemesi kötü bir karakter özelliğidir. Metnin içeriği, bu kötü davranışın sonunda kişiye zarar vereceğini çok güzel bir şekilde anlatmıştır.”