Dinlenilenden/izlenilenden üst düzey çıkarıma dayalı anlam oluştururken öğrencinin çıkarımları için dinlenilenin/izlenilenin bütününden kanıt toplaması sağlanır. Toplanan kanıtlar ile ön bilgiler ilişkilendirilir ve bir sonuca/yargıya ulaşılır. Öğrencinin tüm çıkarımları için topladığı kanıt ve ön bilgilerden hareketle mantıklı gerekçe sunması beklenir. Dinlediğinin/izlediğinin bütününde verilen bilgilerle ön bilgilerini ilişkilendirerek ana fikri/ana duyguyu belirleme; sonuç/ders çıkarma; kahramanların karakter özelliklerini, amaç ve niyetlerini belirleme gibi çıkarımlar yapar. Tüm çıkarımlarıyla ilgili topladığı kanıt ve ön bilgilerden hareketle mantıklı gerekçe sunması beklenir.

Özetle,

a) Metnin bütününden ve görsellerden kanıt toplayıp ön bilgileriyle ilişkilendirir.
b) İlişkilendirmeden hareketle çıkarım yapar.
c) Bir yargıya vararak gerektiğinde tepki verir.

7. Sınıflar İçin Açıklama,

Metnin bütününde verilen bilgilerle ön bilgilerini ilişkilendirerek ana fikri/ana duyguyu belirleme; sonuç/ders çıkarma; kahramanların karakter özelliklerini, amaç ve niyetlerini belirleme gibi çıkarımlar yapar. Tüm çıkarımlarıyla ilgili topladığı kanıt ve ön bilgilerden hareketle mantıklı gerekçe sunması beklenir.

Konuyla İlgili Test Sorusu ve Cevap Açıklaması:

Bu dinleme metninin bütünü değerlendirildiğinde, ulaşılmak istenen ana fikir aşağıdakilerden hangisidir?

A) Zor zamanlarda hayvanların birbirine yardım etmesi doğanın bir kanunudur.
B) Hızlı koşmak veya yetenekli olmak, her zaman başarılı olmayı garantilemez.
C) Sahip olunan yetenekler başkalarını küçümsemek için değil, fayda sağlamak için kullanılmalıdır.
D) Bilge kişilerin verdiği öğütleri dinlemek her zaman beklenen sonucu vermeyebilir.

Cevap Açıklaması:

• Bu kazanım, metnin bütününden yola çıkarak “ana fikri belirleme ve ders çıkarma” gibi üst düzey çıkarımlar yapmayı gerektirir. Metnin genelinde tavşanın yeteneğiyle övünmesi, başkalarını küçümsemesi ve en sonunda bu kibrinin onu yalnız bırakması anlatılmaktadır. Öğrenci, metindeki bu olay örgüsünü zihnindeki “kibir ve yardımlaşma” ön bilgileriyle ilişkilendirerek asıl verilmek istenen dersin (ana fikrin) C seçeneğindeki yargı olduğunu bulmalıdır.
• Doğru Cevap: C

Konuyla İlgili Etkinlik Örneği:

Bu dinleme metninden hareketle;

1. Bu kısa filmin bütününü göz önüne alarak;
2. Hasan Amca’nın karakter özelliğini (kişiliğini) belirleyiniz.
3. Bu çıkarımı yapmanızı sağlayan filmdeki kanıtları ve kendi gerekçenizi yazınız.

Cevap Örneği:

• Üst Düzey Çıkarım (Karakter Özelliği): “Hasan Amca yardımsever, çalışkan ve son derece mütevazı (alçakgönüllü) bir karaktere sahiptir.”
• Filmden Kanıtlar ve Gerekçe: “Filmde Hasan Amca’nın ‘kimse görmeden’ bozulan sıraları tamir etmesi ve çiçekleri sulaması onun gösterişten uzak, yardımsever biri olduğuna kanıttır. Ayrıca öğrenciler teşekkür ettiğinde övünmek yerine ‘Ben sadece işimi yapıyorum’ demesi (kanıt), benim ön bilgilerime göre bir insanın ‘mütevazı’ olduğunu gösterir (gerekçe).”