Biyografi

Biyografi Türünün Özellikleri

• Yaşamı yazılan kişi kendisi tarafından değil, araştırmacı veya tanıklar tarafından yazılır.
• Üçüncü kişi ağzıyla, tarafsız ve gerçekçi bir üslupla kaleme alınır.
• Bilgi, belge, tanık ve kanıtlara dayanır.
• Kişinin doğumu, çocukluğu, eğitimi, eserleri, başarıları ve karakteri kronolojik veya tematik olarak anlatılır.
• Öznel yorumlardan kaçınılır; aşırı övme veya yerme yapılmaz.
• Açık, sade ve anlaşılır bir dil kullanılır.
• Belgesel niteliktedir ve tarihçiler için önemli kaynaktır.

Biyografi Türleri

1. Bilimsel Biyografi (Biyografik Monografi)

Kişinin hayatını kronolojik sıra ve alt başlıklar hâlinde, belgelere dayalı, eleştirel bir tutumla anlatan eserlerdir. Akademik niteliktedir.

2. Biyografik Roman

Ünlü kişilerin hayatını roman kurgusu içinde, olay anlatımı ve diyaloglarla işleyen edebi eserlerdir. Hem bilgi verir hem de okunması keyiflidir.

3. Nekroloji

Ölen ünlü bir kişinin ölümünden kısa süre sonra gazetelerde yayımlanan, duygusal ve öznel anma yazılarıdır.

Tarihsel Gelişim

Dünya Edebiyatında Biyografi

Biyografinin ilk örnekleri eski Yunan edebiyatında Plutarkhos’un “Hayatlar” (Parallel Lives) adlı eseridir. 16. yüzyıldan itibaren modern biyografi gelişmiş, 20. yüzyılda ise geniş kapsamlı aile ve çevre biyografileri yazılmıştır.

Türk Edebiyatında Biyografi

Divan edebiyatında şairlerin hayatını anlatan “tezkire” (tezkire-i şuara) eserleri biyografinin öncüsüdür. Ali Şir Nevai’nin Mecâlisü’n-Nefâis eseri Türk edebiyatındaki ilk önemli örnektir. Tanzimat Dönemi’nde modern biyografi başlamış, Cumhuriyet Dönemi’nde ise bilimsel ve edebi biyografiler zenginleşmiştir.

Biyografi Örnekleri

1. Bilimsel Biyografi Örneği – Namık Kemal

Namık Kemal (1840-1888), Osmanlı Devleti’nin en önemli düşünür, yazar ve siyasetçilerinden biridir. Vatan şairi olarak tanınan Kemal, Türk milliyetçiliğinin öncülerindendir. İstanbul’da doğan Kemal, gençliğinde Fransızca öğrenmiş ve Batı edebiyatını yakından takip etmiştir. “Vatan Yahut Silistre” adlı tiyatro eseriyle büyük yankı uyandırmış, sürgün yıllarında da vatan sevgisini şiir ve makaleleriyle dile getirmiştir. “Hürriyet Kasidesi” ve “Vatan Şiiri” gibi eserleri Türk edebiyatının klasikleri arasında yer alır. Namık Kemal, hem edebiyat hem de siyasi düşünce alanında Osmanlı modernleşmesine büyük katkı sağlamıştır.

2. Biyografik Roman Tarzı Örnek – Mustafa Kemal Atatürk

Mustafa Kemal Atatürk, 1881’de Selanik’te doğdu. Çocukluğu zor şartlarda geçti. Harp Okulu’nu bitirdikten sonra askerlik mesleğine adım attı. Çanakkale Savaşı’nda gösterdiği üstün başarıyla “Anafartalar Kahramanı” unvanını aldı. Milli Mücadele’nin önderi olarak 19 Mayıs 1919’da Samsun’a çıktı ve Türk milletini bağımsızlık mücadelesine çağırdı. 29 Ekim 1923’te Cumhuriyet’i ilan etti. Harf Devrimi, Medeni Kanun, kadın hakları ve eğitim reformlarıyla Türkiye’yi çağdaş bir devlet hâline getirdi. 10 Kasım 1938’de Ankara’da vefat etti. Atatürk, sadece bir asker ve devlet adamı değil, aynı zamanda Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu ve modernleşme hareketinin mimarıdır.

Özetle: Biyografi, tanınmış kişilerin hayatını belgelere dayalı, nesnel ve edebi bir üslupla anlatan önemli bir yazı türüdür. Hem tarihsel belge hem de edebi eser niteliği taşır. Bilimsel biyografi, biyografik roman ve nekroloji olmak üzere başlıca türleri vardır.