Tüm Terimler (A-Z)
Sözlükte yer alan 186 adet terim listeleniyor.
Ad Aktarması (Mecaz-ı Mürsel)
Bir sözün, benzetme amacı güdülmeden, aradaki çeşitli ilgiler (yer-insan, parça-bütün, dış-iç) nedeniyle başka bir söz yerine kullanılmasıdır.
Aforizma
Aforizma (özdeyiş/vecize), kısa, özlü ve çarpıcı bir şekilde ifade edilen, genellikle evrensel bir gerçeği, hayat tecrübesini veya derin bir düşünceyi yansıtan söz ya da cümlelerdir.
Akıcılık
Akıcılık, metnin okuma veya söyleme sırasında dile takılmadan, pürüzsüz ve ahenkli bir şekilde akıp gitmesidir. Kelimelerin ve cümlelerin birbirini doğal olarak takip etmesi, okuyucunun veya dinleyicinin metni rahatça ve zevkle okumasını/dinlemesini sağlar. Akıcılığı bozan en büyük engeller; gereksiz tekrarlar, üst üste binen tamlamalar, söylenmesi güç ses grupları ve uzun, karmaşık cümlelerdir.
Alışkanlık - Terk Edilmiş Alışkanlık
Bir eylemin düzenli aralıklarla, sürekli olarak yapılmasını ifade eden cümlelere alışkanlık; geçmişte düzenli olarak yapılan ancak artık vazgeçilmiş eylemleri bildiren cümlelere ise terk edilmiş alışkanlık denir.
Amaç-Sonuç Cümleleri
Yapılan bir eylemin hangi hedefi gerçekleştirmek üzere yapıldığını, işin hangi gayeye yönelik olduğunu bildiren cümlelere amaç-sonuç cümleleri denir. Bu cümlelerde eylem henüz gerçekleşmemiş, bir "hedef" olarak belirlenmiştir.
Anlatım Biçimleri
Yazılan her paragrafın bir amacı vardır. Bu amaçlara göre paragraflar farklı anlatım biçimlerine ayrılır. En çok kullanılan dört temel anlatım biçimi şunlardır: Açıklayıcı, Öyküleyici, Betimleyici ve Tartışmacı (İkna Edici).Bu biçimleri bilmek hem okuduğunuz metinleri daha iyi anlamanıza hem de kendi yazılarınızı daha etkili hâle getirmenize yardımcı olur.
Anı (Hatıra)
Anı (hatıra), bir kimsenin, özellikle tanınmış kişilerin yaşadıkları dönemde gördükleri veya bizzat yaşadıkları ilginç olayları, gözlemlerine ve anılarına dayanarak anlattıkları yazı türüdür. Anılar, tarihe tanıklık etmesi bakımından hem edebî hem de tarihsel bir değere sahiptir.
Atasözleri
Atalarımızın uzun deneme ve gözlemlere dayanan yargılarını; genel kural, bilgece düşünce veya öğüt olarak veren ve halkın ortak mülkü hâline> gelmiş kalıplaşmış sözlere atasözü denir. Atasözleri, bir toplumun zekâ süzgecinden geçerek günümüze ulaşmış en kıymetli kültürel miraslardandır.
Açıklayıcı Anlatım
Okuyucuya bir konu hakkında bilgi vermek, bir kavramı öğretmek veya bir durumu aydınlatmak amacıyla kullanılan anlatım biçimidir. Temel amacı “öğretmek” olduğu için nesnel bir tutum sergilenir. Dil yalın, ifadeler kesin ve nettir. Açıklayıcı anlatım şu alt başlıklarla ele alınabilir:
Açıklık (Berraklık)
Anlatımın, herhangi bir müphemiyete (belirsizliğe) yer vermeyecek şekilde, tek bir yargıyı doğrudan ifade etmesidir. Okuyucunun ek bir yorum yapmasına gerek kalmaksızın iletinin zihne ulaşması esastır.
Aşamalı Durum Cümleleri
Bir olayın, durumun veya değişimin bir süreç içinde, adım adım, yavaş yavaş veya giderek değiştiğini bildiren cümlelere aşamalı durum cümleleri denir. Bu cümlelerde eylem birdenbire gerçekleşmez; zamanla artan veya azalan bir seyir izler.
Beklenti ve Gerçekleşmemiş Beklenti
Gelecekte olması planlanan, umulan veya beklenen durumları ifade eden cümlelere beklenti cümleleri; bu umutların veya tahminlerin boşa çıktığını, yani beklenen sonucun alınamadığını bildiren cümlelere ise gerçekleşmemiş beklenti cümleleri denir.
Belgesel
Belgesel, kurmaca olmayan, gerçek olayları, kişileri ve durumları belgelemeyi, eğitmeyi ve aydınlatmayı amaçlayan metin veya film türüdür. Tamamen gerçeklere, belgelere, röportajlara ve gözlemlere dayanır. Tarafsızlık, nesnellik ve kanıtlara dayalı olma özellikleri en önemli unsurlarıdır.
Benzetme
Benzetme, aralarında ilgi bulunan iki şeyden nitelikçe zayıf olanı güçlü olana benzeterek anlatımı daha etkili ve akılda kalıcı kılma yöntemidir. Bu sayede soyut kavramlar somutlaşır ve okuyucunun zihninde canlı bir imge oluşur. En sık kullanılan ifadeler “gibi, tıpkı, andırıyor, sanki, … kadar” gibi sözcüklerdir.
Betimleyici Anlatım
Betimleyici Anlatım, varlıkların, mekânların, kişilerin veya doğanın niteliklerini, okuyucunun gözünde canlanacak şekilde detaylı ve canlı bir biçimde anlatan paragraf türüdür. Bu anlatımda hareketten ziyade “durum” ve “görsellik” ön plandadır. Yazar kelimelerle adeta bir tablo çizer.
Beğeni Cümleleri
Bir varlığa, bir olaya, bir esere veya bir kişiye yönelik duyulan hayranlığı, takdiri ve memnuniyeti ifade eden cümlelere beğeni cümleleri denir. Bu cümleler, öznel birer yargı olup genellikle estetik bir haz veya içsel bir mutluluğu dışa vurur.
Bilgi Görseli (İnfografik)
Bilgi Görseli (infografik), karmaşık veri, bilgi ve kavramları grafik, çizim, sembol, renk ve kısa metinler kullanarak görselleştiren, kolay anlaşılır ve akılda kalıcı tasarım araçlarıdır. Uzun ve sıkıcı metinleri hızlıca kavranabilecek hâle getirir. Günümüzde eğitim, haber, pazarlama ve sunumların vazgeçilmez bir parçasıdır.
Bilgilendirici Metin Yapısı
Bilgilendirici metinler (makale, deneme, rapor vb.), okuyucuya bilgi vermek, bir konuyu açıklamak veya bir görüşü savunmak amacıyla yazılır. Bu metinler genellikle üç ana bölümden oluşur: Giriş - Gelişme - Sonuç. Bu yapı, konunun düzenli ve akıcı bir şekilde anlatılmasını sağlar.
Bilinç Akışı Tekniği
Bilinç Akışı Tekniği, karakterin zihninden geçen düşünceleri, duyguları ve anıları hiçbir düzen veya mantık sırası olmadan, olduğu gibi okuyucuya aktaran bir anlatım yöntemidir. Bu teknikte anlatıcı ortadan çekilir. Karakterin aklından geçenler karmaşık, kesintili ve sırasız bir şekilde verilir. Okuyucu adeta karakterin beyninin içinde dolaşır ve onun ruh hâlini, çelişkilerini, anılarını ve planlarını yakından hisseder.
Birinci Kişi Ağzıyla Anlatım
Birinci kişi ağzıyla anlatım, anlatıcının hikâyenin kahramanlarından biri olduğu anlatım türüdür. Anlatıcı kendi yaşadıklarını, duygularını, düşüncelerini ve gördüklerini “ben” veya “biz” zamirleriyle aktarır. Okuyucu olayları kahramanın gözünden, onun hisleriyle birlikte deneyimler. Bu anlatım daha samimi ve içten bir hava yaratır.