Cümlede Anlam
Türkçe dersi müfredatına uygun kapsamlı konu anlatımları ve terimler.
Alt Kategoriler
İçerikler
Alışkanlık - Terk Edilmiş Alışkanlık
Bir eylemin düzenli aralıklarla, sürekli olarak yapılmasını ifade eden cümlelere alışkanlık; geçmişte düzenli olarak yapılan ancak artık vazgeçilmiş eylemleri bildiren cümlelere ise terk edilmiş alışkanlık denir.
Amaç-Sonuç Cümleleri
Yapılan bir eylemin hangi hedefi gerçekleştirmek üzere yapıldığını, işin hangi gayeye yönelik olduğunu bildiren cümlelere amaç-sonuç cümleleri denir. Bu cümlelerde eylem henüz gerçekleşmemiş, bir "hedef" olarak belirlenmiştir.
Atasözleri
Atalarımızın uzun deneme ve gözlemlere dayanan yargılarını; genel kural, bilgece düşünce veya öğüt olarak veren ve halkın ortak mülkü hâline> gelmiş kalıplaşmış sözlere atasözü denir. Atasözleri, bir toplumun zekâ süzgecinden geçerek günümüze ulaşmış en kıymetli kültürel miraslardandır.
Aşamalı Durum Cümleleri
Bir olayın, durumun veya değişimin bir süreç içinde, adım adım, yavaş yavaş veya giderek değiştiğini bildiren cümlelere aşamalı durum cümleleri denir. Bu cümlelerde eylem birdenbire gerçekleşmez; zamanla artan veya azalan bir seyir izler.
Beklenti ve Gerçekleşmemiş Beklenti
Gelecekte olması planlanan, umulan veya beklenen durumları ifade eden cümlelere beklenti cümleleri; bu umutların veya tahminlerin boşa çıktığını, yani beklenen sonucun alınamadığını bildiren cümlelere ise gerçekleşmemiş beklenti cümleleri denir.
Beğeni Cümleleri
Bir varlığa, bir olaya, bir esere veya bir kişiye yönelik duyulan hayranlığı, takdiri ve memnuniyeti ifade eden cümlelere beğeni cümleleri denir. Bu cümleler, öznel birer yargı olup genellikle estetik bir haz veya içsel bir mutluluğu dışa vurur.
Cümle Birleştirme
Cümle birleştirme; ayrı duran yargıları, aralarındaki anlam ilişkisini koruyarak tek bir çatı altında toplamaktır.
Cümle Oluşturma
Cümle oluşturma; karışık halde verilen sözcük ve sözcük gruplarının, dil bilgisi kurallarına uygun, anlamlı bir yargı bildirecek şekilde dizilmesidir.
Cümle Tamamlama
Cümle tamamlama; bir yargının eksik bırakılan bölümlerini, cümlenin anlam akışına, dil bilgisi kurallarına ve mantık çerçevesine uygun şekilde doldurmaktır. Boş bırakılan yerlere gelecek sözcükler öncelik-sonralık sırasına göre ve anlamsal olarak birbirini takip edecek şekilde sıralanmalıdır.
Cümlede Ana Fikir
Bir cümlede asıl iletilmek istenen mesaja, yazarın okuyucuya vermek istediği öğüte veya temel yargıya ana fikir denir. Cümlenin konusu "neyden bahsedildiği" ile ilgiliyken ana fikir "neden bahsedildiği" ve "sonuçta ne ders çıkarılması gerektiği" ile ilgilidir.
Cümlenin Konusu
Bir cümlede üzerinde durulan, hakkında söz söylenen olay, durum, duygu veya düşünceye cümlenin konusu denir. Konu, cümlenin "Neyden bahsediyor?" sorusuna verilen en kısa ve öz cevaptır.
Dolaylı Anlatım
Başkasına ait bir sözün, anlamı değiştirilmeden ancak aktaran kişinin kendi cümle yapısına, zamanına ve şahıs eklerine uydurularak ifade edilmesine dolaylı anlatım denir. Bu anlatım biçiminde söz, tırnak içinden çıkarılarak ana cümlenin bir yan ögesi (genellikle nesnesi) haline getirilir.
Doğrudan Anlatım
Başkasına ait bir sözün, anlamında veya yapısında hiçbir değişiklik yapılmadan, söylendiği hâliyle aynen aktarılmasına doğrudan anlatım denir. Bu anlatım biçiminde söz sahibiyle söz arasına hiçbir mesafe konulmaz, söz âdeta bir "emanet" gibi taşınır.
Eleştiri Cümleleri
Bir sanat eserinin, bir kişinin veya bir durumun doğru ve yanlışlarını, eksiklerini veya üstün yanlarını belirterek yapılan değerlendirmelere eleştiri denir. Eleştiri sanılanın aksine sadece olumsuz bir durumu dile getirmek değil; o konunun hem iyi hem de kötü yanlarını tarafsız bir gözle ortaya koymaktır.
Endişe (Kaygı) Cümleleri
Olumsuz bir durumun gerçekleşme ihtimalinden dolayı duyulan korku, huzursuzluk ve tedirginliği dile getiren cümlelere endişe veya kaygı cümleleri denir. Bu cümlelerde kişi, henüz gerçekleşmemiş ancak gerçekleşmesinden çekindiği bir olaya odaklanır.
Gözlem Cümleleri
Duyu organları aracılığıyla varlıkların veya olayların niteliklerini, durumlarını ve değişimlerini saptayarak aktaran yargılara gözlem cümleleri denir. Bu cümleler, dış dünyadaki gerçekliğin olduğu gibi veya betimleyici bir üslupla ifade edilmesine dayanır.
Hayıflanma Cümleleri
Eldeki imkânlar varken yapılamayan, ihmal edilen veya fırsatı kaçırılan durumlar için duyulan üzüntüye hayıflanma denir. Pişmanlıktan farkı, ortada yapılmış yanlış bir eylemden ziyade, yapılmamış bir eylemin yarattığı boşluk ve üzüntüdür.
Kalıp Sözler
Toplum hayatında bireyler arasındaki iletişimi kolaylaştıran, belirli sosyal durumlar karşısında söylenmesi gelenekleşmiş, değişmez ifadelere kalıp sözler denir. Bu sözler, bir toplumun kültürünü ve nezaket anlayışını yansıtan, günlük yaşamın vazgeçilmez yapı taşlarıdır.