Hâkim Olan Duyguya Göre Cümleler
Bu kategoriye ait tüm terimler, açıklamalar ve özel örnekler aşağıda listelenmiştir.
Alışkanlık - Terk Edilmiş Alışkanlık
Bir eylemin düzenli aralıklarla, sürekli olarak yapılmasını ifade eden cümlelere alışkanlık; geçmişte düzenli olarak yapılan ancak artık vazgeçilmiş eylemleri bildiren cümlelere ise terk edilmiş alışkanlık denir.
Beklenti ve Gerçekleşmemiş Beklenti
Gelecekte olması planlanan, umulan veya beklenen durumları ifade eden cümlelere beklenti cümleleri; bu umutların veya tahminlerin boşa çıktığını, yani beklenen sonucun alınamadığını bildiren cümlelere ise gerçekleşmemiş beklenti cümleleri denir.
Beğeni Cümleleri
Bir varlığa, bir olaya, bir esere veya bir kişiye yönelik duyulan hayranlığı, takdiri ve memnuniyeti ifade eden cümlelere beğeni cümleleri denir. Bu cümleler, öznel birer yargı olup genellikle estetik bir haz veya içsel bir mutluluğu dışa vurur.
Endişe (Kaygı) Cümleleri
Olumsuz bir durumun gerçekleşme ihtimalinden dolayı duyulan korku, huzursuzluk ve tedirginliği dile getiren cümlelere endişe veya kaygı cümleleri denir. Bu cümlelerde kişi, henüz gerçekleşmemiş ancak gerçekleşmesinden çekindiği bir olaya odaklanır.
Hayıflanma Cümleleri
Eldeki imkânlar varken yapılamayan, ihmal edilen veya fırsatı kaçırılan durumlar için duyulan üzüntüye hayıflanma denir. Pişmanlıktan farkı, ortada yapılmış yanlış bir eylemden ziyade, yapılmamış bir eylemin yarattığı boşluk ve üzüntüdür.
Kanıksama Cümleleri
Çok sık tekrarlanan bir olumsuzluğun, durumun veya olayın artık yadırganmaması, ona alışılması ve bu duruma karşı bir duyarsızlaşma oluşmasını ifade eden cümlelere kanıksama denir. Kanıksama sürecinde, başlangıçta tepki çeken bir durum, zamanla "normal" kabul edilmeye başlanır.
Küçümseme Cümleleri
Bir kişiye, bir düşünceye veya bir işe değer vermeme, onu küçücük görme, alay etme ve önemsiz sayma anlamı taşıyan cümlelere küçümseme denir. Küçümseme tamamen manevi ve niteliksel bir bakış açısıdır.
Pişmanlık Cümleleri
Kişinin geçmişte yaptığı bir hata, söylediği bir söz veya sergilediği bir davranıştan dolayı duyduğu üzüntüyü dile getiren cümlelere pişmanlık denir. Burada temel nokta, yapılan bir eylemin sonucundan hoşnut olmamaktır.
Sitem Cümleleri
Bir kişinin yaptığı bir davranıştan veya söylediği bir sözden dolayı duyulan kırgınlığı, üzüntüyü ya da hayal kırıklığını, doğrudan o kişinin yüzüne nazikçe belirtmeye sitem denir. Sitemde öfke veya kavga değil, daha çok "beklentinin karşılanmaması" sonucu oluşan bir duygusal kırıklık vardır.
Yadsıma (İnkâr) Cümleleri
Söylenen bir sözü, yapılan bir davranışı veya gerçekleşmiş bir durumu kabul etmeme, reddetme ve "yok sayma" anlamı taşıyan cümlelere yadsıma denir. Günlük dilde daha çok inkâr etme olarak bilinir.
Yakınma (Şikâyet) Cümleleri
Bir durumdan, bir kişiden veya bir olaydan duyulan rahatsızlığı, hoşnutsuzluğu ve memnuniyetsizliği dile getiren cümlelere yakınma denir. Bu cümleler, genellikle çözülememiş bir sorunun veya tekrarlanan bir olumsuzluğun dışa vurumu niteliğindedir.
Şaşırma Cümleleri
Beklenmedik bir olay, durum veya haber karşısında duyulan hayreti, şaşkınlığı ve şaşkınlık kaynaklı heyecanı ifade eden cümlelere şaşırma cümleleri denir. Bu cümlelerde genellikle "tahmin etmeme, beklememe" durumu söz konusudur.