• Öğrencinin dinleme/izleme öncesinde ilgi ve ihtiyaçlarını, dinlemenin/izlemenin şeklini (etkileşimli veya etkileşimsiz), dinleme/izleme faaliyetinin amacını, etkinliğe ayrılan süre ve bilgiye erişim olanaklarını analiz etmesi sağlanır. Öğrenci, analiz sonuçlarından hareketle dinleme/izleme sürecinde kullanacağı strateji ve yöntemi seçer. Gerektiğinde seçimleri üzerinde üst bilişsel izlemeye (metni anlayıp anlamama veya amacına ulaşıp ulaşmama durumu) bağlı düzenlemeler yapar.
• Öğrencinin seçim yapabilmesi için öncelikle strateji ve yöntemleri bağımsız olarak uygulayabilecek düzeye erişmesi gerekir. Bu nedenle strateji ve yöntemlerin öğretimi, öğretmen tarafından Kademeli Sorumluluk Devri Modeli ile yapılır. Öğretimi yapılan tüm stratejilerin sonraki uygun dinleme/izleme çalışmalarında öğrenci tarafından kullanımı sağlanır.
• 7. sınıf seviyesinde metin yapılarının analizi ve bilgileri organize etme (sebep-sonuç metin yapısı, problem-çözüm metin yapısı) stratejilerinin öğretimi yapılır.

Özetle,

a) Dinleme/izleme şekli (etkileşimli veya etkileşimsiz), amacı, ilgi ve ihtiyaçları; materyalin özellikleri ve etkinliğin süresi doğrultusunda kullanacağı strateji ve yöntemleri seçer.
b) Seçimleri üzerinde zamana veya üst bilişsel izlemeye bağlı düzenlemeler yapar.

7. Sınıf İçin Beklenen,

• Öğrencinin seçim yapabilmesi için öncelikle strateji ve yöntemleri bağımsız olarak uygulayabilecek düzeye erişmesi gerekir. Bu nedenle strateji ve yöntemlerin öğretimi, Kademeli Sorumluluk Devri Modeli ile yapılır.
• Öğretimi Yapılacak Bilişsel Stratejiler: Metin yapılarının analizi ve bilgileri organize etme (sebep-sonuç metin yapısı ve problem-çözüm metin yapısı) .
• Önceki sınıf seviyelerinde öğretimi yapılan tüm stratejilerin kullanımı sağlanmalıdır.
• Dinleme/izleme etkileşimli veya etkileşimsiz olmak üzere iki şekildedir. Bu kapsamda aşağıdaki yöntemler ele alınır: Not alarak, katılımlı, katılımsız, grup hâlinde, empati kurarak, seçici, yaratıcı dinleme/izleme. Bu yöntemler kullanılırken ihtiyaç duyulması hâlinde yöntemin kullanımına ilişkin Kademeli Sorumluluk Devri Modeli ile öğretim yapılır.

Konuyla İlgili Test Sorusu ve Cevap Açıklaması:

7. sınıf öğrencisi Zeynep, Türkçe dersinde “İklim Değişikliğinin Tarıma Etkileri ve Alternatif Tarım Uygulamaları” konulu bir belgesel izleyecektir. Öğretmeni, izleme öncesinde Zeynep’e amacına en uygun dinleme/izleme stratejisini seçmesini söylemiştir.

Belgeselin içeriği dikkate alındığında, Zeynep’in bilgileri organize etmek için aşağıdaki metin yapısı stratejilerinden hangisini kullanması en uygundur?

A) Karşılaştırma – Zıtlık
B) Problem – Çözüm
C) Zaman Sıralaması (Kronolojik)
D) Örneklendirme

Cevap Açıklaması:

• Öğrencinin izleyeceği belgesel, iklim değişikliğinin yarattığı olumsuz durumları (problem) ve buna karşı geliştirilen alternatif tarım uygulamalarını (çözüm) ele almaktadır. Bu nedenle öğrencinin bilgileri zihninde veya not defterinde “Problem-Çözüm metin yapısı” stratejisine göre organize etmesi, metni anlamasını ve amacına ulaşmasını sağlayacak en doğru yöntemdir.
• Doğru Cevap: B

Konuyla İlgili Etkinlik Örneği:

Sınıfta “Hareketsiz Yaşamın Sağlığımıza Etkileri” konulu bir uzman röportajı dinleyeceksiniz. Öğretmeniniz bu etkinlikte sizden “sebep-sonuç metin yapısı” stratejisini kullanarak notlar almanızı ve dinleme sonrasında kendi dinleme sürecinizi değerlendirmenizi (üst bilişsel izleme) istiyor.

Dinleme esnasında notlarınızı nasıl organize edeceğinizi ve dinleme bittikten sonra kendi anlamanızı nasıl kontrol edeceğinizi kısaca açıklayınız.

Yapılacaklar Örneği:

• Strateji Uygulaması (Sebep-Sonuç): “Dinleme esnasında not defterimi ‘Sebepler’ ve ‘Sonuçlar’ olarak iki bölüme ayırırım. Bir tarafa hareketsiz kalmanın nedenlerini (ekran bağımlılığı, spor yapmama vb.), diğer tarafa ise bu durumun yol açtığı sonuçları (obezite, kas zayıflığı, duruş bozuklukları vb.) yazarım. Böylece konuşmadaki neden-sonuç ilişkilerini görselleştirmiş olurum.”
• Üst Bilişsel İzleme (Değerlendirme): “Dinleme etkinliği bittikten sonra kendime şu soruları sorarım: ‘Uzmanın anlattıklarını tam olarak anladım mı?’, ‘Aldığım sebep-sonuç notları birbiriyle tutarlı mı?’, ‘Amacıma ulaştım mı?’ Eğer anlamadığım veya kaçırdığım bir yer varsa bunu fark edip (üst bilişsel izleme), arkadaşlarıma veya öğretmenime sorarak eksiklerimi gideririm.”