Öğrencinin dinleme/izleme öncesinde ilgi ve ihtiyaçlarını, dinlemenin/izlemenin şeklini (etkileşimli veya etkileşimsiz), dinleme/izleme faaliyetinin amacını, etkinliğe ayrılan süre ve bilgiye erişim olanaklarını analiz etmesi sağlanır. Analiz sonuçlarından hareketle dinleme/izleme materyalini ve diğer kaynakları (sözlük, genel ağ, çalışma kâğıdı, grafik organize edici vb.) seçilerek hazırlık yapılır. Gerektiğinde seçimler üzerinde zamana veya üst bilişsel izlemeye bağlı düzenlemeler yapılır. Öğretmen; öğrencinin dinleme/izleme sırasında konuşmacıyla göz teması kurmasını, duruşunu ayarlamasını, dikkat dağıtıcı hareketlerden/davranışlardan kaçınmasını, not almasını ve anlamadığı bölümlerle ilgili soruları uygun zamanda sormasını sağlar.

Özetle,

a) Dinleme/izleme şekli (etkileşimli veya etkileşimsiz), amacı, ilgi ve ihtiyaçları, bilgiye erişim olanakları; etkinliğin süresi doğrultusunda dinleme/izleme materyalini ve diğer kaynakları (sözlük, genel ağ, çalışma kâğıdı, grafik organize edici vb.) seçer.
b) Seçimleri üzerinde zamana veya üst bilişsel izlemeye bağlı düzenlemeler yapar.
c) Etkileşimli dinleme/izleme sırasında karşısındakiyle ilişkiyi sürdürür.

7. Sınıf İçin Beklenen,

Öğrencinin dinleme/izleme sırasında konuşmacıyla göz teması kurması, duruşunu ayarlaması, dikkat dağıtıcı hareketlerden/davranışlardan kaçınması, gerektiğinde not alması, empati kurması, yansıtma yapması ve anlamadığı bölümlerle ilgili soruları uygun zamanda sorması beklenir.

Konuyla İlgili Test Sorusu ve Cevap Açıklaması:

Sınıfta “Küresel Isınma ve Etkileri” konulu bir belgesel izlenecektir. Bu etkinlik öncesinde hazırlık yapan 7. sınıf öğrencisi Burak, izleme amacını “iklim değişikliğine karşı alınabilecek bireysel önlemleri öğrenmek” olarak belirlemiştir. Buna uygun olarak yanına bir not defteri ile bilmediği coğrafi terimlerin anlamlarına bakabileceği bir sözlük almıştır. Etkinlik sırasında ise dikkati dağılmadan ekrana odaklanmış ve önemli gördüğü yerleri not etmiştir.

Buna göre Burak’ın süreciyle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

A) Dinleme/izleme faaliyetinin amacına uygun kaynak ve materyal seçimi yapmıştır.
B) İzleme esnasında dikkat dağıtıcı davranışlardan uzak durmuştur.
C) Etkileşimli bir izleme faaliyeti gerçekleştirdiği için sürekli sorular sormuştur.
D) İhtiyacı olabilecek yardımcı kaynakları (sözlük, defter) önceden hazırlamıştır.

Cevap Açıklaması:

• Belgesel izleme etkinliği, karşısında anlık iletişim kurulabilecek canlı bir konuşmacı olmadığı için “etkileşimsiz” bir izleme faaliyetidir. Bu nedenle öğrencinin sürekli sorular sorması beklenmez veya mümkün olmaz. A, B ve D seçeneklerinde verilen durumlar Burak’ın hazırlık ve izleme sürecine uygundur. Öğrenci, kazanımda belirtildiği gibi izleme amacını belirlemiş, uygun kaynakları seçmiş ve dikkat dağıtıcı hareketlerden kaçınarak süreci başarılı bir şekilde yönetmiştir.
• Doğru Cevap: C

Konuyla İlgili Etkinlik Örneği:

Okulunuza “Geleceğin Teknolojileri ve Yapay Zekâ” konulu bir seminer vermek üzere bir bilgisayar mühendisi gelecektir. Bu semineri en verimli şekilde dinlemek için etkinlik öncesinde, sırasında ve sonrasında ihtiyaç duyabileceğiniz materyalleri ve sergilemeniz gereken davranışları planlayınız. Planınızı; dinleme amacınızı, kullanacağınız kaynakları ve dinleme sırasındaki kurallarınızı belirterek kısaca açıklayınız.

Yapılacaklar Örneği:

• Amaç ve Materyal Seçimi (Öncesi): “Amacım yapay zekânın ileride meslekleri nasıl değiştireceğini öğrenmek. Etkileşimli (karşılıklı iletişime açık) bir dinleme olacağı için yanıma küçük bir not defteri, kalem ve konuşmacıya sormak üzere önceden hazırladığım soruların bulunduğu bir çalışma kâğıdı alacağım. Teknik terimler için gerekirse telefonumdan genel ağa (internete) veya yanımda getireceğim teknoloji sözlüğüne başvurmayı planlıyorum.”
• Davranışlar (Sırasında): “Konuşmacıyla göz teması kuracağım, dik oturarak duruşumu ayarlayacağım. Etrafımdaki arkadaşlarımın veya kendimin dikkatini dağıtacak hareketlerden (fısıldaşmak, başka bir şeyle ilgilenmek vb.) kaçınacağım. Önemli bilgileri kısa notlar hâlinde defterime yazacağım.”
• Soru Sorma ve Üst Bilişsel İzleme: “Anlamadığım veya merak ettiğim bölümleri not alıp, konuşmacı sözünü bitirdiğinde veya soru-cevap kısmına geçildiğinde uygun bir dille sorularımı yönelteceğim.”