Öğrencinin dinleyeceğinin/izleyeceğinin içeriğine yönelik tahminde bulunması üç aşamada sağlanır. Birinci aşamada öğrencinin metnin başlığından, görsellerinden veya dinlenen/izlenen kısmından hareketle içeriğe ilişkin ipuçlarını belirlemesi istenir. İkinci aşamada, belirlediği ipuçlarıyla ön bilgileri arasında ilişki kurarak metnin tamamı veya dinlenecek/izlenecek kısmıyla alakalı mantıklı tahminlerde bulunması sağlanır. Tahminlerin gerekçelerine özellikle dikkat edilir. Bu çalışma, ilerleyen bölümlerde tahminlerin doğrulanmasıyla son bulur.

Özetle,

a) Dinleyeceğinin/izleyeceğinin başlık, görsel ve/veya belirli bir bölümünden hareketle içerikle ilgili ipuçlarını belirleyip ön bilgileriyle ilişkilendirir.
b) İçerik veya sonraki bölümlerle ilgili mantıklı tahminde bulunur.
c) Tahmininin doğruluğunu kontrol edip yargıya ulaşır.

Konuyla İlgili Test Sorusu ve Cevap Açıklaması:

7. sınıf öğrencisi Kerem, Türkçe dersinde “Anadolu’da Unutulan Renkler” adlı bir belgesel izlemektedir. Belgeselin girişinde eski ahşap tezgâhlarda kökboyası ile iplik boyayan zanaatkârların görüntüleri yer almış ve anlatıcı “Fabrikaların seri üretimi, yüzyıllık el emeği tezgâhları birer birer sessizliğe gömdü…” cümlesini kurmuştur. Öğretmen bu noktada videoyu durdurarak öğrencilerden belgeselin devamına yönelik tahminlerde bulunmalarını istemiştir.

Bu etkinlikteki tahmin süreci göz önüne alındığında, aşağıdakilerden hangisi kazanımın adımlarına uygun olmayan bir davranıştır?

A) Kerem’in, “Unutulan Renkler” başlığından ve tezgâh görüntülerinden yola çıkarak geleneksel dokumacılığın anlatılacağına dair ipuçları toplaması.
B) Kerem’in, kendi hayal gücüne dayanarak belgeselin devamında uzay teknolojilerinden bahsedileceğini söylemesi.
C) Kerem’in, “Fabrikaların seri üretimi el emeğini azalttı.” ön bilgisinden hareketle geleneksel mesleklerin zorluklarının anlatılacağını mantıklı bir gerekçeyle tahmin etmesi.
D) Belgeselin izlenmeye devam edilerek Kerem’in yaptığı tahminlerin doğru çıkıp çıkmadığının sınıfça kontrol edilmesi.

Cevap Açıklaması:

• Kazanım açıklamasına göre öğrencilerin tahminleri rastgele veya sadece hayal gücüne dayalı olmamalıdır; başlık, görsel ve duyulan ifadeler gibi “ipuçları ile ön bilgiler arasında ilişki kurularak” oluşturulan mantıklı tahminler olmalıdır (İkinci aşama). B seçeneğindeki tahmin, belgeselin bağlamından ve verilen ipuçlarından tamamen kopuk olduğu için uygun bir davranış değildir. A seçeneği birinci aşamayı (ipucu belirleme), C seçeneği ikinci aşamayı (gerekçelendirilmiş mantıklı tahmin), D seçeneği ise üçüncü aşamayı (tahminlerin doğrulanması) örneklendirmektedir.
• Doğru Cevap: B

Konuyla İlgili Etkinlik Örneği:

Öğretmeniniz sınıfta size bir ses kaydı dinletecektir. Ses kaydının başlığı “Susuz Kalan Geleceğimiz” olarak tahtaya yazılmıştır. Kaydın ilk cümlesi şöyledir: “Eskiden çocukların neşeyle yüzdüğü, etrafı yemyeşil ağaçlarla çevrili o coşkun nehrin yerinde bugün sadece üzerinde derin çatlaklar olan kupkuru bir toprak parçası var.” Öğretmeniniz kaydı durduruyor. Bu ipuçlarından yola çıkarak metnin devamında neler anlatılabileceğini tahmin ediniz. Tahmininizi yaparken hangi ipuçlarını ve kendi ön bilgilerinizi (gerekçenizi) kullandığınızı açıklayınız. Ayrıca metnin tamamını dinledikten sonra yapmanız gereken son adımı belirtiniz.

Yapılacaklar Örneği:

• İpuçları ve Tahmin (Birinci ve İkinci Aşama): “Başlıktaki ‘Susuz Kalan’ ifadesi ve ilk cümledeki ‘çatlak topraklar’ ipuçlarından yola çıkarak, metnin devamında küresel ısınma, kuraklık tehlikesi ve su tasarrufunun önemi gibi konuların anlatılacağını tahmin ediyorum.”
• Gerekçe / Ön Bilgi Kullanımı: “Bu tahmini yaparken sahip olduğum şu ön bilgiyi kullandım: Yağışların azalması ve iklim değişikliği nehirlerin kurumasına yol açar, bu da gelecekte büyük bir su krizine (susuz kalan geleceğe) neden olur.”
• Doğrulama (Üçüncü Aşama): “Metnin tamamını dinledikten sonra yapmam gereken son adım, dinleme öncesinde yaptığım bu tahminlerin doğru çıkıp çıkmadığını kontrol etmek (doğrulamak) olmalıdır.”