Dinlediğini/izlediğini inceleme sürecinde öğrencilerin dinlediğindeki/izlediğindeki ikna etme tekniklerini belirlemeye yönelik çözümleme yapmaları gerekir. Bu kapsamda ilk olarak dinlediğinde/izlediğinde kullanılan ikna etme tekniklerini belirlemeye yönelik çalışmalar yaptırılır. Sonrasında öğrencilerin belirledikleri ikna etme tekniklerinin birbirleriyle ve dinlediğiyle/izlediğiyle ilişkisini ortaya koymaları sağlanır.

Özetle,

a) Dinlediğinde/izlediğinde başvurulan ikna etme tekniklerini belirler.
b) Belirlediği ikna etme tekniklerinin birbirleriyle ve metinle ilişkisini ortaya koyar.

7. Sınıf İçin Ek Açıklama,

7 sınıf seviyelerindeki öğrenciler karşılıkta bulunma, tutarlılık, toplumsal kanıt, sevgi (hoşlanma), otorite, kıtlık (azlık), karşıtlık ve uzlaşma tekniklerini belirler. Bu tekniklere ilişkin açıklamalar şu şekildedir:

Karşılıkta Bulunma: İyiliğe karşı iyilikte bulunmaya dayanan bir ikna tekniğidir. Bireylere bir iyilik yapıldığında onlar da kendilerini muhataplarına karşı borçlu hisseder ve onlara iyilik yapmak isterler. Bir araştırmacı, hiç tanışmadığı bazı kişilere adreslerini tespit ederek yeni yıl tebrik kartları göndermiş; bu kartları alanların çoğu, araştırmacıyı tanımasalar da onun yeni yılını kutlayan kartlar göndermişlerdir. Ortaya çıkan bu durum, insanların doğasında olan “karşılıkta bulunma”nın etkili olduğunu göstermektedir.

Tutarlılık: Tutarlılık; kişinin düşünceleri, sözleri ve davranışları arasında uyum olmasıdır. Bireyler genellikle tutarlı davranışları ve tutarlı sözleri severler. Bunları sergileyen kişilere de daha çabuk güvenir ve inanırlar. Tutarsızlık gördüklerinde ise iletişimde olumsuzluklar başlar. Bir öğretmenin sessizce ders dinlemeleri koşuluyla öğrencilerine “Sizi hafta sonu geziye götüreceğim.” demesi ve bu sözünü tutarak dersi dikkatli bir şekilde dinleyen sınıfını o hafta sonu geziye götürmesi tutarlılığa örnektir. Muhataplarından istedikleri ile kendi yaptıkları tutarlı olan, yapmadığı şeyleri onlardan beklemeyen bireyin bu davranışı da tutarlılık örneğidir.

Toplumsal Kanıt: Toplumda yaygın olan, genel kabul gören davranışlar toplumun fertlerinde bunlara uyma etkisi oluşturur. Bireyler, toplumda çoğunluğun düşüncelerine ve yaptıklarına uyma eğiliminde olup başkalarının yaptıklarını kendilerine örnek alır veya davranışlarının sebebini açıklarken başkalarının yaptıklarını kanıt gösterirler. Kendilerine çeşitli yönlerden benzeyen kişilerin diğer davranışlarını taklit etme, onlara uyma yoluna gidebilirler. Kararsızlık durumlarında da en kestirme ve kolay yol genel olarak yapılanı yapmaktır. Bu duruma televizyonlarda sık kullanılan kahkaha sesi örnek gösterilebilir. Kahkaha sesinin verildiği yerlerde insanlar daha fazla gülme eğilimindedir. Öğretmenin öğrencisinden karşısındaki kişinin hissettiklerini başkalarının da hissettiğini ona söyletmesi, toplumsal kanıt yönteminin kullanılmasına bir diğer örnektir.

Sevgi (Hoşlanma): Sevginin bütün davranışlarda olduğu gibi etkileme ve yönlendirme üzerinde de etkisi vardır. Bu, toplumda olağan kabul edilen bir durumdur. Birey, sevdiği kişilerden gelen istekleri daha çabuk kabul eder ve uygular. Güler yüzle selamlama, teşekkür ve rica ifadelerini sıkça kullanma bu teknik kapsamında sıkça sergilenmesi beklenen davranışlardır.

Otorite: Mesajı ileten kaynak, alanında uzman ve güvenilir bir kişi ise insanların ona inanmaları kolay olur. Hasta olan kişinin hastalığı hakkında etrafındakilerin söylediklerinden ziyade doktorun söylediklerine itibar etmesi gibi… Bireyin konuyla ilgili alanında bilgili ve yeterli olduğunu göstererek otorite kurması; bu konudaki düşüncelerini, ilgilerini ve deneyimlerini anlatması otorite tekniği kapsamında değerlendirilen becerilerdir.

Kıtlık (Azlık): Bir şeyin az veya nadir olması, onun değerli olarak görülme ihtimalini de artırır. Fırsatlar daha zor ulaşılabilir görüldüğü zaman değerli algılanır ve ona karşı duyulan ilgi artar. Bunun üstesinden gelmek adına insanlar az olarak algıladıkları şeyi elde etme eğilimine girerler. Dünya genelinde petrol ve su seviyesindeki azalmanın savaşlara yol açması, kıtlık (azlık) psikolojisinin bir sonucudur. Hedef kitleye vakitlerinin az kaldığının vurgulanması veya onlara sunulacak seçeneklerin sınırlandırılması yönündeki girişimler kıtlık (azlık) tekniği kapsamındadır. Bu şekilde az bulunurluk hissi uyandıran davranışlar
sergileyen bireylere hedef kitlenin uyum gösterme ihtimali artar.

Karşıtlık: Zıtlıklar dikkat çekicidir. Bir öğretmenin öğrencilerini çalışmaya ikna etmek için önce tembelliğin nelere sebep olacağını ortaya koyması; daha sonra çalıştıkları takdirde, gelecekte nelere ulaşabileceklerini anlatması karşıtlıktan yararlanmaya örnektir. Karşıtlık tekniği kapsamında, öğrencinin öne sürdüğü fikirlerin olumlu yanlarının yanı sıra olumsuz yanlarını da belirtmesi beklenir. Bu sayede karşı taraftan gelebilecek itirazları baştan önlemiş olduğu ona fark ettirilir.

Uzlaşma: Bireyler uyumlu olan, problem çıkarmayan, karşılaşılan sorunlara çözümler üreten kişilerle birlikte olma, bunun tersine hareket eden kişilerden de kaçınma eğilimindedirler. Bundan dolayı çevresiyle uyumlu kişiler, etrafındakilerle daha kolay iletişim kurarlar. Uzlaşma tekniği kapsamında öğrenciden, karşısındaki kişiye kendi düşünce ve değerlerinin onunkilerle aynı yönde olduğunu göstermesi ve onunla ortak zeminde buluşması beklenir.

Konuyla İlgili Test Sorusu ve Cevap Açıklaması:

Bu duyuruyu yapan öğretmen, öğrencileri dergileri okumaya ikna etmek için sırasıyla hangi ikna etme tekniklerini kullanmıştır?

A) Otorite – Uzlaşma
B) Kıtlık (Azlık) – Toplumsal Kanıt
C) Karşılıkta Bulunma – Karşıtlık
D) Tutarlılık – Sevgi (Hoşlanma)

Cevap Açıklaması:

• Öğretmen, dergilerden “sadece 20 adet” geldiğini söyleyerek fırsatın sınırlı olduğunu vurgulamış ve Kıtlık (Azlık) tekniğini kullanmıştır. Ardından “birçok sınıf arkadaşınız isimlerini listeye yazdırdı” diyerek toplumda (okulda) çoğunluğun bu eylemi gerçekleştirdiğini göstermiş ve öğrencilerin başkalarının yaptıklarına uyma eğilimini harekete geçirerek Toplumsal Kanıt tekniğine başvurmuştur.
• Doğru Cevap: B

Konuyla İlgili Etkinlik Örneği:

Dinlediğiniz bu konuşmada konuşmacının sizi ikna etmek için kullandığı otorite ve karşıtlık tekniklerini bulunuz. Bu tekniklerin metnin hangi cümlelerinde kullanıldığını ve sizi ikna etmede (anlatımla ilişkisinde) nasıl bir rol oynadığını açıklayınız.

Cevap Örneği:

• Otorite Tekniği: “Dersleri, alanında uluslararası ödüller almış ve dünyanın en büyük teknoloji şirketlerinde yöneticilik yapmış başmühendisler verecek.” cümlesinde kullanılmıştır. Konuşmacı, konunun uzmanlarını ve alanında söz sahibi yetkin kişileri işaret ederek öğrencilerin bu eğitime duyacağı güveni ve saygıyı artırmayı hedeflemiştir.
• Karşıtlık Tekniği: “Teknolojik gelişmelere sırtını dönen toplumlar zamanla gerileyip yoksullaşırken; kodlama öğrenen gençler aydınlık bir geleceği kendi elleriyle inşa ediyor.” cümlesinde kullanılmıştır. Konuşmacı, “gerilemek/yoksullaşmak” ile “aydınlık bir geleceği inşa etmek” gibi birbirine tamamen zıt iki durumu yan yana vererek dikkati çekmiş ve öğrencinin doğru olanı (eğitime katılmayı) seçmesini kolaylaştırmıştır.