Öğrenci; okuma öncesinde amacı, ilgi ve ihtiyacı, metnin özellikleri, süre ve ihtiyaç duyması hâlinde farklı kaynaklardan bilgiye erişim olanaklarını analiz eder. Analiz sonuçlarından hareketle okuma sürecinde kullanacağı stratejiyi ve/veya yöntem ve tekniği seçer. Okumaya başladıktan sonra herhangi bir sorunla karşılaşırsa (metni anlamama, amacına ulaşamama vb.) seçimlerinde değişikliğe gidebilir.

Öğrencinin strateji seçimi yapabilmesi için öncelikle stratejileri bağımsız olarak uygulayabilecek düzeye erişmesi gerekir. Bu kapsamda “metin yapılarının analizi ve bilgileri organize etme stratejisi”nin öğretimi Kademeli Sorumluluk Devri Modeli ile yapılır. Diğer stratejilerin (ön bilgileri harekete geçirme ve kullanma, tahmin etme, görselleştirme, çıkarım yapma, özetleme ve soru sorma) ise zorunlu olmamakla birlikte Kademeli Sorumluluk Devri Modeli ile öğretilmesi önerilir. Önceden öğretilen stratejilerin ilerleyen tema ve sınıf seviyelerinde uygun olanlarının seçilip kullanılması sağlanır.

Öğrencinin farklı amaçlarla farklı materyalleri okuması gerekebilir. Ayrıca okuma becerisi düzeyi, öğrenciden öğrenciye farklılık gösterebilir. Bu sebeple öğrenci düzeyi, okunacak metin, okuma amacı vb.ne göre yöntem ve tekniklerden uygun olanının seçilip kullanılması sağlanır. Sesli, sessiz, koro hâlinde, grup hâlinde, tekrarlı, eşli, ezberleyerek, göz atarak, tahmin ederek, not alarak, işaretleyerek, özetleyerek, soru sorarak, tartışarak, eleştirel, hızlı, okuma tiyatrosu, vb. yöntem ve tekniklerinden uygun olanının seçilip kullanılması sağlanır. Seçim sürecinde öğretmen, rehberlik edebilir. İhtiyaç duyulması hâlinde bu yöntem ve tekniklerin nasıl kullanılacağı konusunda öğretmen rehberliğinde eğitim verilebilir.

Akıcı okuma problemi olan öğrenci sayısının çok olduğu sınıflarda koro hâlinde okuma, okuma tiyatrosu, tekrarlı okuma, eşli okuma, arkadaşla okuma, ezberleme gibi akıcı okumayı geliştirmeye yönelik yöntem ve tekniklere ağırlık verilmeli; tüm okumalar, olabildiğince sesli olarak yapılmalıdır. Bu yöntem ve teknikler, öğrencinin seçeceği yöntem ve teknikler olmayıp öğretmen tarafından seçilip uygulanmalıdır.

Okunan metindeki yüzey anlamı belirlemeye veya okuma öncesi, sırası ve sonrasında metindeki bilgileri organize etmeye imkân sağlayan göz atarak okuma, tahmin ederek okuma, not alarak okuma, işaretleyerek okuma, özetleyerek okuma vb. yöntem ve teknikler öğrencinin faaliyet analizi sonrasında seçim yapabileceği yöntem ve tekniklerdir.

Metni daha detaylı ele almaya imkân sağlayan soru sorarak okuma, tartışarak okuma ve eleştirel okuma yöntem ve teknikleri derin anlamı belirleme amacıyla faaliyet analizi sonrasında öğrenci tarafından seçilebileceği gibi gerektiğinde öğretmen tarafından da tercih edebilir. Bu yöntem ve tekniklerin nasıl kullanılacağı konusunda ihtiyaç duyulması hâlinde 6. sınıftan itibaren öğretmen rehberliğinde eğitim verilebilir. Ayrıca 7 ve 8. sınıflarda daha sık kullanılmaları sağlanmalıdır.

Öğrenme Çıktısı Sınıf Seviyesine Göre Kodları: T.O.5.3. | T.O.6.3. | T.O.7.2. | T.O.8.2.

Özetle,

a) Faaliyetin amacını, ilgi ve ihtiyaçlarını, materyalin özelliklerini, süre ve bilgiye erişim olanaklarını
analiz ederek görüş oluşturur.
b) Analiz sonuçları doğrultusunda okurken kullanacağı strateji ve yöntemleri seçer.

5. Sınıfta,

• Bilişsel Stratejiler: Ön bilgileri harekete geçirme ve kullanma, tahmin etme, özetleme, metin yapılarının analizi ve bilgileri organize etme (öyküleyici metin yapısı, sıralı-kronolojik metin yapısı).

6. Sınıfta,

• Bilişsel Stratejiler: Çıkarım yapma, soru sorma, metin yapılarının analizi ve bilgileri organize etme (tanıtıcı metin yapısı, karşılaştırma-zıtlık metin yapısı).

7. Sınıfta,

• Bilişsel Stratejiler: Görselleştirme, metin yapılarının analizi ve bilgileri organize etme (sebep-sonuç metin yapısı ve problem-çözüm metin yapısı), görselleştirme.

8. Sınıfta,

• Önceki sınıf seviyelerinde öğrenilen stratejilerin uygun olanlarının seçilip kullanılması sağlanır.

Konuyla İlgili Test Sorusu ve Cevap Açıklaması:

Konuyla İlgili Etkinlik Örneği: