Okunan metinden basit çıkarıma dayalı anlam oluştururken metnin sınırlı bir bölümünden veya o sınırlı bölüme eşlik eden bir görselden kanıt toplanır. Toplanan kanıtlar ile ön bilgiler ilişkilendirilir ve bir sonuca/yargıya ulaşılır. Öğrencinin tüm çıkarımları için metinden kanıt ve ön bilgilerinden makul gerekçe sunması gerekir.
Metnin yardımcı düşüncelerini belirler. Metnin sınırlı bölümünde geçen bir düşünce veya olaydan hareketle doğrudan verilmeyen nedeni, koşulu, amacı, sonucu, ihtimali, gerçekleşmemiş beklentiyi, terk edilmiş alışkanlığı, tahmin ve gereklilikleri; kahramanın amacını, belirli bir davranışının sebebini, anlık duygu ve düşüncelerini, belirli özelliklerini, belirli bir davranışının veya düşüncesinin arkasındaki niyeti çıkarım yoluyla bulur. Tüm çıkarımlarıyla ilgili topladığı kanıt ve ön bilgilerden hareketle mantıklı gerekçe sunması beklenir.
Özetle,
a) Metnin sınırlı bir bölümünden ve görselden kanıt toplayıp ön bilgileriyle ilişkilendirir.
b) İlişkilendirmeden hareketle çıkarım yapar.
c) Bir yargıya vararak gerektiğinde tepki verir.
Konuyla İlgili Test Sorusu ve Cevap Açıklaması:
Eski, tozlu rafların arasında dolaşan sahaf, eline geçen deri ciltli defterin kapağını usulca okşadı. Defterin sayfaları arasından kuruyup rengi solmuş bir papatya düştü. Sahaf papatyayı avucuna aldı, bir süre öylece uzaklara baktı ve defteri raftaki yerine koymayıp masasının üzerine bıraktı.
Bu metinden hareketle aşağıdaki çıkarımlardan hangisi metindeki bir "kanıt" ile desteklenemez?
Bu metinden hareketle aşağıdaki çıkarımlardan hangisi metindeki bir "kanıt" ile desteklenemez?
A) Sahaf, defterin sahibiyle ilgili bir anısını hatırlamış olabilir.
B) Metinde geçen papatya, defterin çok uzun bir süredir o raflarda beklediğinin kanıtıdır.
C) Sahaf, defteri satın alıp eve götürmeye karar vermiştir.
D) Sahafın "uzaklara bakması", zihninde geçmişe dair bir canlanma yaşandığını göstermektedir.
B) Metinde geçen papatya, defterin çok uzun bir süredir o raflarda beklediğinin kanıtıdır.
C) Sahaf, defteri satın alıp eve götürmeye karar vermiştir.
D) Sahafın "uzaklara bakması", zihninde geçmişe dair bir canlanma yaşandığını göstermektedir.
Çözüm:
Çıkarım yapmak, metindeki ipuçlarını kullanarak doğrudan söylenmeyeni bulmaktır. A ve D seçenekleri sahafın "defteri okşaması" ve "uzaklara bakması" kanıtlarıyla desteklenebilir. B seçeneği papatyanın "kuruyup renginin solması" kanıtıyla makul bir tahmindir. Ancak C seçeneğinde sahafın defteri "satın alıp eve götürdüğü" bilgisine dair bir kanıt yoktur; metin sadece defteri "masanın üzerine bıraktığını" söylemektedir. Bu, defteri incelemek istediği anlamına gelebilir ancak kesin bir satın alma çıkarımı için yeterli değildir.
Cevap: C
Cevap: C
Konuyla İlgili Etkinlik Örneği:
Aşağıdaki kısa öykü kesitini okuyunuz ve soruları cevaplayınız.
"Hasan, sabah erkenden kalkıp en güzel kıyafetlerini giydi. Aynanın karşısında dakikalarca saçlarını düzeltti. Kapıdan çıkarken annesinin uzattığı kahvaltıyı 'Dönünce yerim anne, şu an çok heyecanlıyım!' diyerek geri çevirdi. Sokağa çıktığında adımları her zamankinden daha hızlıydı ama okulun kapısına vardığında duraksadı, derin bir nefes aldı ve elindeki dosyayı sıkıca kavradı."
"Hasan, sabah erkenden kalkıp en güzel kıyafetlerini giydi. Aynanın karşısında dakikalarca saçlarını düzeltti. Kapıdan çıkarken annesinin uzattığı kahvaltıyı 'Dönünce yerim anne, şu an çok heyecanlıyım!' diyerek geri çevirdi. Sokağa çıktığında adımları her zamankinden daha hızlıydı ama okulun kapısına vardığında duraksadı, derin bir nefes aldı ve elindeki dosyayı sıkıca kavradı."
1. Hasan'ın o anki duygusu nedir?
2. Hasan neden her zamankinden daha hızlı yürümektedir ve neden okul kapısında "derin bir nefes" alma ihtiyacı duymuştur?
3. Hasan'ın elindeki dosyayı "sıkıca kavraması", onun yapacağı işle ilgili (sunum, sınav, başvuru vb.) bize neyi anlatmaktadır?
2. Hasan neden her zamankinden daha hızlı yürümektedir ve neden okul kapısında "derin bir nefes" alma ihtiyacı duymuştur?
3. Hasan'ın elindeki dosyayı "sıkıca kavraması", onun yapacağı işle ilgili (sunum, sınav, başvuru vb.) bize neyi anlatmaktadır?
Cevap Örneği:
1. Hasan çok heyecanlı ve bir o kadar da hazırlıklıdır. Kanıt 1: En güzel kıyafetlerini giyip aynada saçlarını düzeltmesi. Kanıt 2: Heyecandan kahvaltıyı reddetmesi.
2. Hızlı yürümesi gideceği yere bir an önce ulaşma isteğindendir. Kapıda derin nefes alması ise üzerindeki heyecanı ve stresi kontrol altına alıp cesaret toplama ihtiyacı duyduğunu gösterir. (Ön bilgi: İnsanlar önemli bir iş öncesi sakinleşmek için derin nefes alır.)
3. Dosyayı sıkıca kavraması, içindeki belgelerin (belki bir proje veya sınav kağıdı) onun için çok değerli ve kritik olduğunu, bu işi çok önemsediğini göstermektedir.
2. Hızlı yürümesi gideceği yere bir an önce ulaşma isteğindendir. Kapıda derin nefes alması ise üzerindeki heyecanı ve stresi kontrol altına alıp cesaret toplama ihtiyacı duyduğunu gösterir. (Ön bilgi: İnsanlar önemli bir iş öncesi sakinleşmek için derin nefes alır.)
3. Dosyayı sıkıca kavraması, içindeki belgelerin (belki bir proje veya sınav kağıdı) onun için çok değerli ve kritik olduğunu, bu işi çok önemsediğini göstermektedir.
