- Metni okuma sürecinde öğrenci; bilgilendirici metinlerde sunulan önemli bilgileri belirlemeye yönelik çözümleme yapar. Bu süreçte öğrencinin, önemli bilgilerin belirlenmesini kolaylaştıran metin yapılarından yola çıkması sağlanır. Öğrenci, metin yapılarına göre organize edilerek sunulan önemli düşünce, kavram ve durumları belirler. Önemli bilgileri belirledikten sonra bunların metnin içeriğiyle ilişkisini ortaya koyar.
- 5, 6 ve 7. sınıf seviyelerinde belirli metin yapılarına odaklanılır. Gerek görülmesi hâlinde 6. sınıftan itibaren önceki sınıf seviyelerinde işlenilen metin yapılarının kullanımına yönelik çalışmalara da yer verilebilir. Çalışmalarda paragraf düzeyinde değil metin düzeyinde ancak mümkün olduğunca kısa metinler tercih edilir.
Öğrenme Çıktısı Sınıf Seviyesine Göre Kodları: T.O.5.14. | T.O.6.14. | T.O.7.13. | T.O.8.13.
Özetle,
a) Metin yapısından hareketle önemli bilgileri belirler.
b) Bilgiler arasındaki ilişkiyi ortaya koyar.
Sınıflara Göre Metin Yapıları,
- 5. Sınıf: Sıralı-kronolojik metin yapısı
- 6. Sınıf: Tanıtıcı, karşılaştırma-zıtlık metin yapıları
- 7. Sınıf: Sebep-sonuç ve problem-çözüm metin yapıları
- 8. Sınıf: Önceki sınıf seviyelerinde yer verilen metin yapılarından işlenilen metne uygun olanın kullanımına yönelik çalışmalar yapılır.
Konuyla İlgili Test Sorusu ve Cevap Açıklaması:
Dünya genelinde hızla artan plastik kullanımı, okyanuslardaki ekosistemi ciddi şekilde tehdit ediyor. Plastik atıklar deniz canlıları tarafından yiyecek sanılarak tüketiliyor; bu da binlerce canlının zehirlenerek ölmesine yol açıyor. Bu büyük çevre felaketini durdurmak için birçok ülke tek kullanımlık plastikleri yasaklamaya başladı. Ayrıca bilim insanları, doğada kısa sürede çözünebilen biyoplastiklerin kullanımını yaygınlaştırarak bu kirliliğin önüne geçmeyi hedefliyor.
Bu metindeki bilgilerin organizasyonu ve metin yapısı incelendiğinde, aşağıdaki çıkarımlardan hangisi yanlıştır?
Bu metindeki bilgilerin organizasyonu ve metin yapısı incelendiğinde, aşağıdaki çıkarımlardan hangisi yanlıştır?
A) Metinde plastik kullanımı ile deniz canlılarının ölümü arasında bir sebep-sonuç ilişkisi kurulmuştur.
B) Metnin temel yapısı, bir sorunu ortaya koyup çözüm yolları sunduğu için problem-çözüm yapısındadır.
C) Metindeki önemli bilgiler, olayların oluş sırasına göre sıralı/kronolojik bir yapıyla sunulmuştur.
D) "Tek kullanımlık plastiklerin yasaklanması", sunulan probleme karşı geliştirilen bir çözüm önerisidir.
B) Metnin temel yapısı, bir sorunu ortaya koyup çözüm yolları sunduğu için problem-çözüm yapısındadır.
C) Metindeki önemli bilgiler, olayların oluş sırasına göre sıralı/kronolojik bir yapıyla sunulmuştur.
D) "Tek kullanımlık plastiklerin yasaklanması", sunulan probleme karşı geliştirilen bir çözüm önerisidir.
Çözüm:
Metin incelendiğinde, plastik kirliliği (problem), bunun sonuçları (sebep-sonuç) ve bu kirliliği önlemek için alınan tedbirler (çözüm) anlatılmaktadır. Ancak bilgiler bir zaman çizelgesine veya tarihlere göre (kronolojik) verilmemiştir. Bilgilendirici metinlerde bilgiler, mantıksal bir yapı (bu örnekte problem-çözüm) etrafında toplanmıştır. Bu nedenle C seçeneği metnin yapısını doğru yansıtmamaktadır.
Cevap: C
Cevap: C
Konuyla İlgili Etkinlik Örneği:
Aşağıdaki bilgilendirici metin parçalarını okuyunuz ve her parçanın hangi metin yapısına (sebep-sonuç, karşılaştırma, problem-çözüm vb.) sahip olduğunu belirleyiniz.
Metin 1: "Akıllı telefonlar hayatımızı kolaylaştırsa da uzun süreli kullanım göz yorgunluğuna ve uyku bozukluklarına neden olmaktadır."
Metin Yapısı: ..................................................
Metin 2: "Geleneksel ampuller enerjinin çoğunu ısıya dönüştürürken, LED ampuller enerjiyi daha verimli kullanarak çok daha az elektrik harcar."
Metin Yapısı: ..................................................
Metin 3: "Şehirlerdeki trafik yoğunluğunu azaltmak amacıyla toplu taşıma ağları genişletilmeli ve bisiklet yolları artırılmalıdır."
Metin Yapısı: ..................................................
Metin 1: "Akıllı telefonlar hayatımızı kolaylaştırsa da uzun süreli kullanım göz yorgunluğuna ve uyku bozukluklarına neden olmaktadır."
Metin Yapısı: ..................................................
Metin 2: "Geleneksel ampuller enerjinin çoğunu ısıya dönüştürürken, LED ampuller enerjiyi daha verimli kullanarak çok daha az elektrik harcar."
Metin Yapısı: ..................................................
Metin 3: "Şehirlerdeki trafik yoğunluğunu azaltmak amacıyla toplu taşıma ağları genişletilmeli ve bisiklet yolları artırılmalıdır."
Metin Yapısı: ..................................................
Cevap Örneği:
1. Metin: Yapı: Sebep-Sonuç. Bilgi: Akıllı telefonların sağlık üzerindeki olumsuz etkileri.
2. Metin: Yapı: Karşılaştırma/Zıtlık. Bilgi: LED ampullerin geleneksel ampullere göre daha verimli olması.
3. Metin: Yapı: Problem-Çözüm. Bilgi: Trafik sorununu çözmek için toplu taşıma ve bisiklet kullanımının önerilmesi.
2. Metin: Yapı: Karşılaştırma/Zıtlık. Bilgi: LED ampullerin geleneksel ampullere göre daha verimli olması.
3. Metin: Yapı: Problem-Çözüm. Bilgi: Trafik sorununu çözmek için toplu taşıma ve bisiklet kullanımının önerilmesi.
