📚
Sözcükte Anlam Özellikleri
🔍 Gerçek Anlam
🎭 Yan Anlam
✨ Mecaz Anlam
🔬 Terim Anlam
🔄 Çok Anlamlılık
📏 Nitel ve Nicel Anlam
🔄
Sözcükler Arası Anlam İlişkileri
🔊 Eş Sesli (Sesteş)
⚖️ Eş Anlamlı (Anlamdaş)
⚔️ Zıt (Karşıt) Anlamlı
📏 Yakın Anlamlılık
⚖️ Genel ve Özel Anlam
📚 Soyut ve Anlam
👥
Söz Gruplarında Anlam
🎵 Yansıma Sözcükler
💪 Pekiştirmeler
🔄 İkilemeler
💬 Deyimler
Sözcüğün Anlam Özellikleri
Gerçek Anlam
Örnekler:
▶ Çocuk parkta kırmızı bir top ile oynuyordu.
▶ Babam garajda arabayı yıkıyordu.
▶ Öğretmen tahtaya yeni bir konu yazdı.
▶ Kedimiz bütün gün pencerede uyudu.
▶ Market alışverişi için bir liste hazırladım.
▶ Ablam akşam yemeğinde salata hazırladı.
Yan Anlam
Örnekler:
▶ Şişenin ağzı kırılmış. (İnsan ağzı değil, açık kısmı)
▶ İğnenin gözünden ipliği geçiremedim. (Gözün deliği anlamında)
▶ Sandalyenin bacağı kırılmıştı. (İnsan bacağı değil, destek kısmı)
▶ Testerenin dişleri paslanmıştı. (Canlı dişi değil, kesici uçları)
▶ Gömleğin yakası lekelenmişti. (Boyun çevresindeki kısım)
▶ Şişenin boynu ince uzundu. (Dar kısmı)
Mecaz Anlam
Örnekler:
▶ Sınav haftasında hepimiz eridik. (Gerçek erimek değil, çok yorulmak)
▶ Takımımız maçta rakibini yıktı. (Düşürmek değil, kesin galibiyet)
▶ Öğretmenimiz sınıfa ışık saçıyordu. (Gerçek ışık değil, bilgi veya enerji anlamında)
▶ Bu proje bütün ekibi yıprattı. (Yormak, tüketmek)
Terim Anlam
Örnekler:
▶ Derste asit-baz tepkimesini inceledik. (Kimya terimi)
▶ Futbolda korner atışı kazandık. (Spor terimi)
▶ Hâkim davada beraat kararı verdi. (Hukuk terimi)
▶ Müzik parçasında akor değişikliği fark edildi. (Müzik terimi)
▶ Bilgisayar dersinde algoritma yazmayı öğrendik. (Bilişim terimi)
▶ Şiirde redif kullanımı sesi güçlendirir. (Edebiyat terimi)
Çok Anlamlılık
Örnekler:
▶ Kırmak
• Bardak yere düşüp kırıldı. (Parçalanmak)
• Kalbimi kırdı. (Üzmek)
• Rekoru kırdık. (Aşmak)
▶ Çekmek
• Kapıyı çek. (Asılarak kapatmak)
• Bu film beni çok çekti. (İlgimi çekmek)
• Dişimi çektirdim. (Çıkarttırmak)
▶ Ağır
• Çanta çok ağırdı. (Yüksek ağırlık)
• Konu oldukça ağırdı. (Zor)
▶ Düşmek
• Merdivenden düştü. (Yere kapaklanmak)
• Fiyatlar birden düştü. (Azalmak)
• Bu iş bana düştü. (Görev olarak verilmek)
▶ Bağlamak
• Ayakkabımın bağını bağladım. (Düğümlemek)
• Sözünü bağlayamadı. (Toparlayıp bitirmek)
• Doktor yarayı bağladı. (Sarmak)
▶ Sert
• Taş çok sertti. (Katı)
• Konuşması oldukça sertti. (Kaba, acımasız)
Nitel Anlam
Örnekler:
▶ Bu kumaş oldukça yumuşaktı.
▶ Kardeşim çok neşeli bir çocuktur.
▶ Bahçedeki güller pembe ve kokuluydu.
▶ Sınavdaki sorular zordu.
Nicel Anlam
Örnekler:
▶ Okulumuzun bahçesi 500 metrekare büyüklüğündedir. (Nicel – alan)
▶ Bu torbada iki kilo portakal var. (Nicel – ağırlık)
▶ Yol uzun olduğu için arabayla gittik. (Nicel – mesafe)
▶ Bu ay harcamalarımız azaldı. (Nicel – miktar)
Sözcükler Arası Anlam İlişkileri
Eş Sesli (Sesteş) Sözcükler
Örnekler:
▶ Ayakkabımın bağı çözüldü. (İp)
▶ Babamın köyde küçük bir bağı var. (Meyve bahçesi)
▶ Her sabah çay içerim. (İçecek)
▶ Dere kenarında çayda balık tuttuk. (Küçük akarsu)
Dikkat Edelim
Örnekler:
▶ Duvarı beyaz boya ile boyadık. (İsim)
▶ Salonu boyadık. (Fiil)
▶ Hafta sonu at bineceğiz. (İsim)
▶ Kötü alışkanlıkları aklından at. (Fiil)
Eş Anlamlı (Anlamdaş) Sözcükler
Eş anlamlı sözcükler kalıplaşmış söz öbekleri dışında genellikle birbirlerinin yerine kullanılırlar.
Örnekler:
Konuk = Misafir | Ulus = Millet | Cesur = Yürekli | Cimri = Pinti | Ek = İlave | Eser = Yapıt | Öğüt = Nasihat | Kuşak = Nesil
Zıt (Karşıt) Anlamlı Sözcükler
Örnekler:
Uzun ↔ Kısa | Yukarı ↔ Aşağı | İleri ↔ Geri | Zengin ↔ Yoksul | Sıcak ↔ Soğuk | Gündüz ↔ Gece | Genç ↔ Yaşlı
Yakın Anlamlı Sözcükler
Örnekler:
🔴 Söylediğimi yapmayınca bana kızdı. (Kızmak: Öfkelenmek)
🔴 Davet etmezsek bize gücenir. (Gücenmek: İçerlemek, kırılmak)
🔵 Soğuktan parmaklarım dondu. (Donmak: Çok üşümek)
🔵 Hava soğuk olduğu için üşüdüm. (Üşümek: Soğuğun etkisini duymak)
🟢 Sınav için çok uğraştım. (Uğraşmak: Bir iş üzerinde sürekli çalışmak)
🟢 Gece gündüz ailesi için didindi. (Didinmek: Çok güçlük çekerek sürekli çalışmak)
Genel ve Özel Anlamlı Sözcükler
➜ Bir kelime söylendiğinde, sadece tek bir varlığı veya daha dar bir grubu temsil ediyorsa buna özel anlam denir.
Örnekler:
🔴 Genelden Özele: Canlı ➔ Hayvan ➔ Memeli ➔ Kedi (Gittikçe daralıyor🔍)
🔵 Özelden Genelere: Karanfil ➔ Çiçek ➔ Bitki ➔ Canlı
✂️ Müzik dinlemek insanı rahatlatır. (Genel)
✂️ Sezen Aksu'nun şarkısı beni derinden etkiledi. (Özel)
✂️ Kitap okumak zihni geliştirir. (Genel)
✂️ Bu romanı üç günde bitirdim. (Özel)
Somut ve Soyut Anlamlı Sözcükler
Beş temel duyusal mekanizmadan (görme, işitme, dokunma, tat alma ve koklama) en az biri aracılığıyla fiziksel evrende varlığı saptanabilen kavramları karşılayan sözcüklere somut anlamlı kelimeler denir. Bu kelimeler, materyal bir yapıya sahip olan ve deneylenebilir bir gerçekliği temsil eden varlıkları ifade eder.
✂️ Görme: Yıldız, deniz, bulut, kelebek.
✂️ İşitme: Gürültü, çığlık, tıkırtı, ıslık.
✂️ Dokunma: Pürüzsüzlük, ıslaklık, sertlik, yumuşaklık.
✂️ Koklama: Tarçın kokusu, deniz kokusu, çamur kokusu.
✂️ Tat Alma: Mayhoş, tuzlu, baharatlı, acı (biber).
2. Soyut Anlamlı Kelimeler
Varlığını fiziksel olarak kanıtlayamadığımız; yani göremediğimiz, dokunamadığımız veya duyamadığımız ancak zihnimizle, duygularımızla var olduğunu bildiğimiz kavramlara soyut anlamlı kelimeler denir. Bunlar genellikle duygular, düşünceler ve inançlarla ilgilidir.
✂️ Duygular: Cesaret, sadakat, hüzün, öfke.
✂️ Düşünsel Kavramlar: Adalet, hürriyet, fikir, barış.
✂️ Kişilik Özellikleri: Dürüstlük, kibir, alçakgönüllülük.
✂️ Diğerleri: Rüya, hayal, umut, kader, hayal, niyet, şans, vicdan
Dikkat Edelim
➜ Örnek: "İyiler her zaman zarar görür." (Burada soyut olan iyi sözcüğü insanlar yerine kullanılarak somutlaştırılmıştır.)
➜ Örnek: "Seher vakti bir güzele vuruldum." (Burada soyut olan güzel sözcüğü insan yerine kullanılarak somutlaştırılmıştır.)
2. Soyutlama: Somut bir kelimenin, cümle içinde anlam kazanarak soyut bir anlam ifade etmesidir.
➜ Örnek: "Bu işi yapacak kafa bizde yok." (Buradaki "kafa" organ olan kafa değil, zekâdır.)
➜ Örnek: "O bileğine çok güveniyor." (Burada somut olan bilek sözcüğü güç, hüner anlamında kullanılarak soyutlaştırılmıştır.)
➜ Örnek: "Toplantıda çok renkli düşünceler ileri sürüldü. (Burada somut olan renkli sözcüğü kullanılarak soyutlaştırılmıştır.)
Söz Gruplarında Anlam
Yansıma Sözcükler
Örnekler:
▶ Motor pat pat çalışmaya başladı.
▶ Dere şırıl şırıl akıyordu.
▶ Bardak yere düşünce çat diye kırıldı.
▶ Eski kapı gıcır gıcır ses çıkarıyordu.
▶ Kuşlar sabahın erken saatinde cıvıl cıvıl ötüyordu.
▶ Rüzgârda yapraklar hışır hışır ediyordu.
▶ Sobadaki odunlar çatır çatır yanıyordu.
Dikkat Edelim
Pekiştirmeler
Örnekler:
▶ Gökyüzü masmavi bir renk almıştı.
▶ Kar yağınca her yer bembeyaz oldu.
▶ Çocuğun yüzü kıpkırmızı kesildi.
▶ Bahçe yemyeşil bir görünüm kazandı.
▶ Gece kapkaranlıktı.
▶ Evimiz her zaman tertemiz durur.
▶ Gece sapasağlam bir sessizliğe büründü.
İkilemeler
Örnekler:
▶ Çocuklar koşa koşa eve geldiler.
▶ Konuşurken ağır ağır düşünüyordu.
▶ Ufak tefek şeylerle uğraşmayı bırak.
▶ Düşe kalka yürümeyi öğrendi.
▶ Aşağı yukarı aynı saatte geldiler.
▶ Sağ salim eve ulaştık.
▶ Mal mülk peşinde koşmaktan vazgeçti.
▶ Ivır zıvır şeylerle vakit kaybetme.
Deyimler
Örnekler:
▶ Arkadaşının sırrını açık etti. (Gizli bir şeyi ortaya çıkarmak)
▶ Zor bir işten yakasını sıyırdı. (Kurtulmak)
▶ Arkadaşının başarısını gıptayla izledi. (İmrenerek bakmak)
▶ Başarılı olunca yüzü güldü. (Mutlu olmak)
▶ Öğüdümü kulak arkası etti. (Önem vermemek)
▶ İşi göz açıp kapayıncaya kadar bitirdi. (Çok kısa sürede)
▶ Yalan söylediği anlaşılınca yerin dibine girdi. (Utanç duymak)
▶ Konuşurken ağzından bal damlıyordu. (Tatlı konuşmak)
▶ Pişmanlıktan saçını başını yoldu. (Çok üzülmek)
Dikkat Edelim
