Art Gönderim
Ön Gönderim
Metinde aynı sözcüklerin sürekli tekrar edilmesini önlemek ve anlatımı akıcı hâle getirmek için zamirler (adıllar) ile ismin yerini tutan çeşitli dil yapıları kullanılır. Bu yapıların metin içinde bir unsuru işaret etme ve yönlendirme görevine gönderim adı verilir.
Gönderim, zamir ile ismin cümledeki sıralamasına göre iki temel başlıkta incelenir:
Ön Gönderim
▶ Ahmet eve geldi, o hemen odasına geçti.
(Önce "Ahmet" ismi kullanılmış, ardından "o" zamiriyle bu isme geri dönülmüştür.)
▶ Kardeşim okuldan geldiğinde çok yorgundu, o hemen odasına gidip uyudu.
(Önce "kardeşim" dendiği için zamir ön gönderim işlevindedir.)
▶ Öğretmenimiz sınıfa girdi ve tahtaya bir şeyler yazdı; o, derse her zaman hazırlıklı gelirdi.
(Önce "öğretmenimiz" unsuru verilmiş, devamında "o" zamiriyle önceden geçen isim kastedilmiştir.)
Art Gönderim
Örnek:
▶ Eve yaklaşırken onu uzaktan gördüm, babam elinde torbalarla yürüyordu.
(Önce "onu" zamiri kullanılmış, zamirin kimi işaret ettiği hemen ardından "babam" sözcüğüyle açıklanmıştır.)
▶ Onu raftan alıp masaya koydu, en sevdiği romanı artık bitmek üzereydi.
(Önce "onu" zamiri kullanılmış, ne olduğu arkasından "en sevdiği romanı" ifadesiyle belirtilmiştir.)
▶ Şunu hiçbir zaman unutma: Dürüstlük hayattaki en büyük erdemdir.
(Önce "şunu" işaret zamiriyle dikkat çekilmiş, kastedilen düşünce hemen ardından açıklanmıştır.)
▶ Masanın üstünde duranı bana uzatır mısın, kırmızı kalemi diyorum?
(Önce "şunu" zamiri söylenmiş, neyden bahsedildiği sonradan "kırmızı kalemi" denilerek netleştirilmiştir.)
Kısacası
Zamir önce, isim sonra geliyorsa ➜ Art Gönderim
Zamirleri Hatırlayalım!
1: Kişi Zamirleri (İnsan İsmimin Yerine Kullanılan Zamirler):
▶ Tekil Şahıs Zamirleri:
Ben (Kendi kendimi ifade ederim)
Sen (Konuştuğum kişi)
O (Başkasına ait kişi)
▶ Çoğul Şahıs Zamirleri:
Biz (Ben ve başkaları)
Siz (Siz ve başkaları)
Onlar (Başka kişiler)
Örnek:
▶ "Ben bu kitabı okudum."
▶ "Onlar sinemaya gidecek."
2. İşaret Zamirleri (İsmin Yerini İşaretle Tutan Zamirler)
▶ Bu (Yakın bir şeyi işaret eder)
▶ Şu (Biraz daha uzak bir şeyi işaret eder)
▶ O (Uzak bir şeyi işaret eder)
Örnekler:
▶ "Bu kitap çok güzel."
▶ "O elma çok tatlı."
3. Belgisiz Zamirler (İsmin Yerini Belirsizlikle Tutan Zamirler)
▶ Bazıları bu sabah okula gitmedi.
▶ Kimileri sınavı geçemedi.
▶ Biri senin telefonunu aldı.
▶ Çoğunuz tatildeyken ben çalışıyordum.
▶ Hepsi bu projede yer alacak.
▶ Birçoğu denizde yüzmeyi seviyor.
▶ Birazı bu kitapları çok beğendi.
4. Soru Zamirleri (İsmin Yerini Soru Yolu ile Tutan Zamirler)
Örnekler:
▶ Kim benimle gelmek istiyor?
▶ Ne yapmak istersin?
▶ Hangisi daha güçlü?
▶ Nerede buluşacağız?
