Yazı, ses ve görseller gibi ögelerin bir arada kullanıldığı ortamlar, çoklu ortamlardır. Yazıyla kullanılan ses ve/veya görsel bazen yazının ilettiği anlamı desteklerken bazen yazı olmadan anlam iletir. Bazı durumlarda ise ses ve/veya görsellerin ilettiği mesaj, yazınınkiyle aynıdır (eş anlam oluşturma). Öğrenci söz konusu ögelerin görevlerini ayırt eder, ilişkilerini belirler ve bunların kendi aralarındaki etkileşimlerinden yararlanarak anlam oluşturur.

Özetle,

a) Dinleme/izleme sürecindeki güçlü ve gelişmeye açık yönlerini gerekçelendirerek kendisini değerlendirir.
b) Deneyimlediği süreçteki gelişmeye açık yönlerini destekleyecek tedbirler alıp güçlü yönlerini sonraki çalışmalara aktararak dinleyici/izleyici kimliğinin gelişimine yön verir.

Konuyla İlgili Test Sorusu ve Cevap Açıklaması:

Türkçe dersinde “İklim Krizinin Etkileri” konulu bir podcast dinleyen öğrencilerin etkinlik sonrasındaki yorumları şöyledir:

• Ayşe: “Konuşmacının ses tonu çok monotondur, bu yüzden konu ilgimi çekmedi.”
• Can: “Metinde verilen sayısal veriler ve istatistikler iklim krizini anlamamızı çok kolaylaştırdı.”
• Elif: “Dinlerken arka plandaki müzik dikkatimi çok dağıttığı için bazı önemli noktaları kaçırdım. Bir dahaki sefere böyle bir metin dinlerken önemli kelimeleri not alarak dinlemeye karar verdim.”
• Mert: “Bence konuşmacı, soruna çözüm üretmek yerine sadece felaket senaryoları anlattı.”

Buna göre hangi öğrenci, dinleme sürecine yönelik “öz yansıtma” yapmıştır?

A) Ayşe B) Can C) Elif D) Mert

Cevap Açıklaması:

• Öz yansıtma (öz değerlendirme), öğrencinin metni veya yazarı değil, kendi dinleme sürecini değerlendirmesi ve eksiklerini fark edip çözüm (uyarlama) üretmesidir. Ayşe, Can ve Mert metnin dilini, içeriğini veya konuşmacıyı değerlendirip eleştirmişlerdir (T.D.7.23). Elif ise kendi dikkat dağınıklığını fark etmiş ve bir sonraki sefer için “not alma” stratejisini kendine uyarlayarak tam bir öz yansıtma yapmıştır.
• Doğru Cevap: C

Konuyla İlgili Etkinlik Örneği:

Bu parçayı dinledikten sonra, kendi dinleme performansınızı aşağıdaki sorulara cevap vererek değerlendiriniz:

1. Güçlü Yönüm: Bu metni dinlerken dikkatinizi en iyi topladığınız ve en net anladığınız yer neresiydi?
2. Geliştirmem Gereken Yönüm: Dinleme sırasında (sınıfta, evde veya kendi zihninizde) dikkatinizi dağıtan herhangi bir unsur oldu mu? Olduysa nedir?
3. Kendime Uyarlama (Hedefim): Bir sonraki dinleme etkinliğinde metni daha iyi anlamak ve zihninizde tutmak için kendinize nasıl bir dinleme stratejisi (not alma, gözlerini kapatıp hayal etme, konuşmacının yüzüne odaklanma vb.) belirlersiniz? Neden?

Cevap Örneği:

• 1. Güçlü Yönüm: “Özellikle ‘bilgilerin kalıcı hafızaya aktarılması’ kısmını çok net anladım çünkü o sırada konuşmacının vurgusuna odaklandım.”
• 2. Geliştirmem Gereken Yönüm: “Dinlerken bir ara dışarıdan gelen araç seslerine takıldım ve ‘kelimeler uçar gider’ kısmını tam kaçıracakken son anda toparladım.”
• 3. Kendime Uyarlama: “Bir sonraki dinleme etkinliğinde duyduğum anahtar kelimeleri önümdeki kâğıda kısa kısa yazmayı (not almayı) hedefliyorum. Çünkü yazarak dinlediğimde dış seslere kapanıp tamamen metne odaklanabiliyorum.”