Yazısında söz varlığını bağlama uygun kullanabilme becerisi hem yazılı üretimde hem de yazılı etkileşimde işe koşulabilecek becerilerdendir. Bu beceriye yönelik çalışmalarda öğrencinin kullanacağı söz varlığı unsurlarını aralarındaki anlam ilişkilerini dikkate alarak belirlemesi, aynı anlamı farklı söz varlığı unsurlarıyla ifade edebilmesi söz varlığı unsurlarını bağlama uygun kullanması beklenir. Ayrıca gerekli durumlarda söz varlığı unsurlarının görsel karşılığını yazısında bağlama uygun olarak kullanılması sağlanır. Başlangıç için kelime, cümle ve paragraf düzeyindeki çalışmalar ile tema veya metinle uyumlu metin tamamlama çalışmaları önerilir. Öğrencinin, yabancı dillerden alınan ve dilimizde henüz yaygınlaşmamış kelimelerin Türkçelerini tercih etmesi beklenir.
Özetle,
a) Kullanacağı söz varlığı unsurlarını aralarındaki anlam ilişkilerini dikkate alarak belirler.
b) Aynı anlamı farklı söz varlığı unsurlarıyla (eş ve yakın anlamlı kelime, zıt anlamlı ve eş sesli kelime, çağrıştırdığı kelime; atasözü, deyim, kalıp söz, terim, ikileme, pekiştirme) ifade eder.
c) Söz varlığı unsurlarını bağlama uygun kullanır.
ç) Gerektiğinde yazısında söz varlığı unsurlarının görsel karşılığını kullanır.
Örnek Etkinlikler
Etkinlik 1: Kelime Avcısı ve Dil Koruyucusu
Aşağıdaki metinde altı çizili kelimelerin yerine, metnin anlamını bozmadan kullanabileceğin eş anlamlılarını, deyimleri veya Türkçe karşılıklarını yerleştirerek metni yeniden yaz.
Metin: "Bugün çok mutlu (.................) görünüyor. Sanki havalara uçuyor (.................). Bana attığı mesajda bu akşamki etkinlik (.................) için çok heyecanlı (.................) olduğunu söyledi. Ayrıca mesajın sonuna duygusunu belirten bir emoji (.................) eklemeyi de unutmamış. Bana gönderdiği link (.................) üzerinden kayıt yaptırmamı istedi."
Görev:
Dönüştür: Parantez içindeki boşluklara, metnin bağlamına en uygun olan kelime veya deyimi yaz.
Türkçeleştir: Metinde geçen yabancı kökenli "link" kelimesi yerine hangi Türkçe kelimeyi kullanmalısın? (Örn: Bağlantı).
Görselleştir: Metnin sonuna, anlatılan duygu durumuna uygun bir görsel simge yerleştir.
Görev:
Dönüştür: Parantez içindeki boşluklara, metnin bağlamına en uygun olan kelime veya deyimi yaz.
Türkçeleştir: Metinde geçen yabancı kökenli "link" kelimesi yerine hangi Türkçe kelimeyi kullanmalısın? (Örn: Bağlantı).
Görselleştir: Metnin sonuna, anlatılan duygu durumuna uygun bir görsel simge yerleştir.
Etkinlik 2: Bağlama Göre Söz Seçimi (Etkileşimli Yazma)
Aşağıdaki iki farklı durumda, aynı haberi (okulun maçı kazanması) farklı kişilere duyuracaksın. Söz varlığını hedef kitleye ve bağlama uygun seç.
Durum A: En Yakın Arkadaşına Mesaj Atıyorsun
Kullanman gereken unsurlar: İkileme, pekiştirme ve emoji.
Yazın: .......................................................................................................
Durum B: Okul Müdürüne Resmi Bir Bilgilendirme Notu Yazıyorsun
Kullanman gereken unsurlar: Ciddi bir üslup, deyim (Örn: Göğsümüzü kabartmak) ve kurallı cümleler.
Yazın: .......................................................................................................
Kontrol Et:
Arkadaşına yazdığın mesajda kullandığın "pekiştirme" (Örn: Kıpkırmızı, tertemiz, sapsarı - bağlama uygun seç) metne nasıl bir duygu kattı?
Müdüre yazdığın notta yabancı kelime kullanmaktan kaçındın mı?
Kullanman gereken unsurlar: İkileme, pekiştirme ve emoji.
Yazın: .......................................................................................................
Durum B: Okul Müdürüne Resmi Bir Bilgilendirme Notu Yazıyorsun
Kullanman gereken unsurlar: Ciddi bir üslup, deyim (Örn: Göğsümüzü kabartmak) ve kurallı cümleler.
Yazın: .......................................................................................................
Kontrol Et:
Arkadaşına yazdığın mesajda kullandığın "pekiştirme" (Örn: Kıpkırmızı, tertemiz, sapsarı - bağlama uygun seç) metne nasıl bir duygu kattı?
Müdüre yazdığın notta yabancı kelime kullanmaktan kaçındın mı?
Bu içerik faydalı oldu mu? İçeriği puanlayın!
Yorum gönder