Dinlenenden/izlenilenden basit çıkarıma dayalı anlam oluştururken dinlenilenin/izlenilenin sınırlı bir bölümünden kanıt toplanır. Toplanan kanıtlar ile ön bilgiler ilişkilendirilir ve bir sonuca/yargıya ulaşılır. Öğrencinin tüm çıkarımları için dinlenilenden/izlenilenden kanıt ve ön bilgilerinden makul gerekçe sunması gerekir.

Dinlediğinin/izlediğinin yardımcı düşüncelerini belirler. Dinlediğinin/izlediğinin sınırlı bölümünde geçen bir düşünce veya olaydan hareketle doğrudan verilmeyen nedeni, koşulu, amacı, sonucu, ihtimali, gerçekleşmemiş beklentiyi, terk edilmiş alışkanlığı, tahmin ve gereklilikleri; kahramanın amacını, belirli bir davranışının sebebini, anlık duygu ve düşüncelerini, belirli özelliklerini, belirli bir davranışının veya düşüncesinin arkasındaki niyeti çıkarım yoluyla bulur. Tüm çıkarımlarıyla ilgili topladığı kanıt ve ön bilgilerden hareketle mantıklı gerekçe sunması beklenir.

Özetle,

a) Metnin sınırlı bir bölümünden ve görselden kanıt toplayıp ön bilgileriyle ilişkilendirir.
b) İlişkilendirmeden hareketle çıkarım yapar.
c) Bir yargıya vararak gerektiğinde tepki verir.

7. Sınıflar İçin Açıklama,

Metnin yardımcı düşüncelerini belirler. Metnin sınırlı bölümünde geçen bir düşünce veya olaydan hareketle doğrudan verilmeyen nedeni, koşulu, amacı, sonucu, ihtimali, gerçekleşmemiş beklentiyi, terk edilmiş alışkanlığı, tahmin ve gereklilikleri; kahramanın amacını, belirli bir davranışının sebebini, anlık duygu ve düşüncelerini, belirli özelliklerini, belirli bir davranışının veya düşüncesinin arkasındaki niyeti çıkarım yoluyla bulur. Tüm çıkarımlarıyla ilgili topladığı kanıt ve ön bilgilerden hareketle mantıklı gerekçe sunması beklenir.

Konuyla İlgili Test Sorusu ve Cevap Açıklaması:

Bu metni dinleyen bir öğrencinin, Ali Bey’in durumuyla ilgili yapacağı aşağıdaki çıkarımlardan hangisi metindeki kanıtlara dayandırılamaz?

A) Ali Bey, çevresindeki hayvanlara karşı duyarlı ve yardımsever bir insandır.
B) Ali Bey’in o sabah simit almamasının doğrudan verilmeyen nedeni, Karabaş’ı yerinde görememesidir.
C) Ali Bey, işe geç kaldığı için simit almaya vakit bulamamış ve fırının önünden hızlıca geçmiştir.
D) Ali Bey, Karabaş’ı her zamanki yerinde göremediği için üzülmüş veya endişelenmiş olabilir.

Cevap Açıklaması:

• Öğrenme çıktısı, dinlenilen sınırlı bir bölümden hareketle mantıklı çıkarımlar (niyet, sebep, anlık duygu) yapmayı gerektirir. A seçeneği (köpeğe simit alması), B seçeneği (Karabaş’ı göremeyince simit almaktan vazgeçmesi) ve D seçeneği (başını öne eğmesi) metindeki açık kanıtlardan hareketle yapılabilecek makul ve doğru çıkarımlardır. Ancak C seçeneğinde belirtilen “işe geç kalma” durumuyla ilgili metinde hiçbir kanıt (ipucu) bulunmamaktadır. Bu nedenle bu çıkarım asılsızdır.
• Doğru Cevap: C

Konuyla İlgili Etkinlik Örneği:

Bu dinleme metninden hareketle;

1. Yazarın terk edilmiş (bırakılmış) bir alışkanlığını bularak açıklayınız.
2. Bu çıkarımı yapmanızı sağlayan metindeki kanıtları ve kendi ön bilgilerinizi (gerekçenizi) açıklayınız.

Yapılacaklar Örneği:

• Terk Edilmiş Alışkanlık (Çıkarım): Yazarın roman yazarken daktilo kullanma ve daktilo tuşlarının sesi eşliğinde çalışma alışkanlığını terk ettiğini (bıraktığını) anlıyoruz.
• Metindeki Kanıtlar: “Eskiden… daktilom olurdu”, “Şimdi ise… tabletimin ekranına dokunarak yazıyorum.” cümleleri benim bu sonuca ulaşmamı sağlayan ipuçlarıdır.
• Ön Bilgi ve Gerekçe: Dilimizde “eskiden” kelimesi geçmişte yapılan bir eylemi, “şimdi ise” ifadesi mevcut durumun değiştiğini gösterir. Bir kişi eskiden yaptığı bir eylemi artık farklı bir teknolojik aletle (tabletle) yapıyorsa eski yöntemini bırakmış demektir.