- Dinleneni/izleneni inceleme sürecinde öğrenci, bilgilendirici metinlerde sunulan önemli bilgileri belirlemeye yönelik çözümleme yapar. Bu süreçte öğrencinin önemli bilgilerin belirlenmesini kolaylaştıran metin yapılarından yola çıkması sağlanır. Öğrenci, metin yapılarına göre organize edilerek sunulan önemli düşünce, kavram ve durumları belirler.
- Önemli bilgileri belirledikten sonra bunların metnin içeriğiyle ilişkisini ortaya koyar.
- 5, 6 ve 7. sınıf seviyelerinde belirli metin yapılarına odaklanılır. Gerek görülmesi hâlinde 6. sınıftan itibaren önceki sınıf seviyelerinde işlenilen metin yapılarının kullanımına yönelik çalışmalara da yer verilebilir. Çalışmalarda mümkün olduğunca kısa metinler tercih edilir.
Öğrenme Çıktısı Sınıf Seviyesine Göre Kodları: T.D.5.12. | T.D.6.12. | T.D.7.12. | T.D.8.12.
Özetle,
a) Metin yapısından hareketle önemli bilgileri belirler.
b) Belirlenen bilgilerin birbiriyle ilişkisini ortaya koyar.
Sınıflara Göre Metinler:
- 5. Sınıfta: Sıralı-kronolojik metin yapısı
- 6. Sınıfta: Tanıtıcı, karşılaştırma-zıtlık metin yapıları
- 7. Sınıfta: Sebep-sonuç ve problem-çözüm metin yapıları
- 8. Sınıfta: Önceki sınıf seviyelerinde yer verilen metin yapılarından işlenen metne uygun olanın kullanımına yönelik çalışmalar yapılır.
Konuyla İlgili Test Sorusu ve Cevap Açıklaması:
Dinlenen bu bilgilendirici metnin yapısı dikkate alındığında, yazar önemli bilgileri aktarmak için aşağıdaki metin yapılarından hangisini kullanmıştır?
A) Karşılaştırma / Zıtlık
B) Sıralı / Kronolojik
C) Problem / Çözüm
D) Tanımlayıcı / Açıklayıcı
Cevap Açıklaması:
- Bilgilendirici metinlerde yazarlar bilgiyi organize etmek için belirli yapılar kullanırlar. Bu metnin ilk cümlesinde hava kirliliğinin artması ve insan sağlığını tehdit etmesi bir “problem” olarak sunulmuştur. Metnin geri kalanında ise bu probleme karşı geliştirilen raylı sistemlerin artırılması, filtre zorunluluğu ve elektrikli bisiklet teşviki gibi “çözüm” yolları sıralanmıştır. Bu nedenle metin, problem-çözüm yapısına göre kurgulanmıştır.
- Doğru Cevap: C
Konuyla İlgili Etkinlik Örneği:
Bu dinleme metnini zihninizde çözümleyerek;
- Yazarın bu metni oluştururken hangi metin yapısını (açıklayıcı, problem-çözüm, sebep-sonuç vb.) kullandığını yazınız.
- Metindeki olayların birbirleriyle olan ilişkisini “Ormanların yok edilmesi” olayından başlayarak adım adım (oklarla veya maddeler hâlinde) yazarak gösteriniz.
Cevap Örneği:
- 1. Metin Yapısı: Metinde olayların birbirini nasıl tetiklediği anlatıldığı için “Sebep-Sonuç” metin yapısı kullanılmıştır.
- 2. Önemli Bilgilerin İlişkisi (Çözümleme):
- Sebep: Ormanların bilinçsizce yok edilmesi.
- Sonuç 1 (Yeni Sebep): Toprağı koruyan bitki örtüsünün ortadan kalkması.
- Sonuç 2 (Yeni Sebep): Yağmur ve rüzgârın verimli toprağı sürüklemesi (Erozyonun oluşması).
- Sonuç 3 (Yeni Sebep): Tarım alanlarının çoraklaşıp verimsizleşmesi.
- Nihai Sonuç: Gelecekte yaşanabilecek ciddi bir gıda krizi.
