Yazı, ses ve görseller gibi ögelerin bir arada kullanıldığı ortamlar, çoklu ortamlardır. Yazıyla birlikte kullanılan ses ve/veya görsel bazen yazının ilettiği anlamı desteklerken bazen yazı olmadan anlam iletir. Bazı durumlarda ise ses ve/veya görsellerin ilettiği mesaj, yazınınkiyle aynıdır (eş anlam oluşturma). Öğrenci söz konusu ögelerin görevlerini ayırt eder, ilişkilerini belirler ve bunların kendi aralarındaki etkileşimlerinden yararlanarak anlam oluşturur

Özetle,

a) Çoklu ortam ögelerinin işlevlerini (eş anlam oluşturma, anlamı destekleme veya tek başına anlam oluşturma) belirler.
b) Ögeler arasındaki bağlantıları belirler.

Konuyla İlgili Test Sorusu ve Cevap Açıklaması:

Buna göre bu çoklu ortamdaki ögelerin (yazı, ses, görsel) etkileşimiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

A) Ses ve görseller, yazının ilettiği anlamdan tamamen bağımsız, farklı bir mesaj vermektedir.
B) Görsel ögeler, şiirin okunmasını zorlaştırmak ve dikkati dağıtmak için bilerek karmaşık seçilmiştir.
C) Ses ve görsel ögeler, yazının (şiirin) ilettiği “bahar coşkusu” anlamını desteklemek ve zenginleştirmek için bir arada kullanılmıştır.
D) Şiirin metni (yazı) olmadan da kuş sesleri tek başına şiirin tüm dizelerini eş anlamlı olarak karşılayabilmektedir.

Cevap Açıklaması:

• Çoklu ortam metinlerinde yazı, ses ve görseller birbiriyle etkileşim hâlindedir. Şiirin konusu “baharın gelişi”dir. Arka planda çalan dere ve kuş sesleri (ses ögesi) ile çiçek açan ağaç videosu (görsel öge), doğrudan şiirin temasına uygundur. Bu ögeler yazıyla çelişmez veya ondan bağımsız değildir; tam aksine yazının okuyucuda uyandırmak istediği duyguyu (anlamı) güçlendirmek ve desteklemek gibi çok önemli bir görev üstlenirler.
• Doğru Cevap: C

Konuyla İlgili Etkinlik Örneği:

Bu çoklu ortam metnini zihninizde çözümleyerek aşağıdaki soruları cevaplayınız:

• Bu çoklu ortamda hangi ögeler (yazı, ses, görsel vb.) bir arada kullanılmıştır?
• Videonun ikinci kısmında yazılı veya sözlü hiçbir metin olmamasına rağmen, müzik (ses) ve kutup ayısı videosu (görsel) izleyiciye hangi mesajı iletmektedir? Bu ögelerin buradaki görevini (yazıyı desteklemek mi, tek başına anlam iletmek mi) açıklayınız.

Cevap Örneği:

• 1. Kullanılan Ögeler: Metinde “yazı” (Küresel ısınmaya dur de), “ses” (hüzünlü keman müziği) ve “görsel” (eriyen buzullar ve kutup ayısı videosu) ögeleri kullanılmıştır.
• 2. Ögelerin Mesajı ve Görevi: Müzik ve görsel, bize küresel ısınmanın doğaya ve hayvanlara ne kadar büyük bir zarar verdiğini, doğanın sessizce yok olduğunu anlatmaktadır. Videonun o kısmında hiçbir yazı olmamasına rağmen, ses ve görsel ögeler “yazı olmadan tek başına çok güçlü bir anlam iletme” görevini üstlenmiştir. Kemanın hüzünlü sesi görselin acı verici etkisini artırmıştır.