Okunan metnin içeriği, dili, organizasyonu ve yazarı ile ilgili bir özellik belirlenir. Bu özelliğe ilişkin ön bilgiler kullanılarak bir norm bulunur ve ikisi arasında karşılaştırma yapılarak belirlenen özellik sorgulanır. Sorgulama sonucunda bir olumlu veya olumsuz bir yargıya varılır. Eleştirilen özelliğe yönelik gerek duyulursa alternatifler önerilir. Süreç sonucunda öğrenciler olumlu yargıları veya önerdikleri alternatifler için gerekçelerini ortaya koyar.
Özetle,
a) Okuduğunu belirlenen bir özellik açısından sorgular.
b) Sorgulanan özellikle ilgili akıl yürüterek olumlu/olumsuz yargıya ulaşır.
c) Olumsuz yargıya yönelik gerekçeli alternatif üretir.
Ek Açıklama,
7. sınıf seviyesinde metnin başlığını, içeriğini (olaylar, kahramanlar, kahramanların davranışları ve karakter özellikleri, ileri sürülen görüşler, ana düşünce ve yardımcı düşünceler, seçilen örnekler vb.), dilini (dilin sadeliği, kelime seçimleri, cümle uzunlukları vb.) ve organizasyonunu (olay örgüsü, serim, düğüm, çözüm bölümlerinin yapılandırılması; düşünceler arası bağlantılar, giriş, gelişme ve sonuç bölümleri ve bunlar arasındaki akış vb.) ön bilgilerini de kullanarak eleştirel açıdan ele alır ve eleştirinin odağındaki noktaya gerektiğinde alternatif önerir.
Konuyla İlgili Test Sorusu ve Cevap Açıklaması:
Uzayda Yaşamın Sırları
Geçtiğimiz hafta sonu ailece şehrin gürültüsünden uzaklaşıp ormana kampa gittik. Ormanın o temiz havası, kuşların cıvıltısı ve yeşilin her tonu bizi adeta büyüledi. Çadırımızı kurduktan sonra kamp ateşimizi yaktık, doğanın ve sessizliğin tadını çıkardık. Bence herkes fırsat buldukça böyle doğa yürüyüşleri yapmalı ve toprağa dokunmalıdır.
Bu metni eleştiren bir öğrencinin, aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşması ve alternatif önermesi beklenir?
Geçtiğimiz hafta sonu ailece şehrin gürültüsünden uzaklaşıp ormana kampa gittik. Ormanın o temiz havası, kuşların cıvıltısı ve yeşilin her tonu bizi adeta büyüledi. Çadırımızı kurduktan sonra kamp ateşimizi yaktık, doğanın ve sessizliğin tadını çıkardık. Bence herkes fırsat buldukça böyle doğa yürüyüşleri yapmalı ve toprağa dokunmalıdır.
Bu metni eleştiren bir öğrencinin, aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşması ve alternatif önermesi beklenir?
A) Metnin dili hedef kitle için çok karmaşıktır, yazar kelime seçimlerini sadeleştirmelidir.
B) Metnin başlığı ile içeriği arasında belirgin bir tutarsızlık vardır; başlık "Doğada Bir Hafta Sonu" olarak değiştirilmelidir.
C) Yazarın doğa hakkındaki görüşleri nesnellikten uzaktır, bu yüzden metin bilimsel bir makaleye dönüştürülmelidir.
D) Olay örgüsünde serim ve düğüm bölümleri çok uzatıldığı için okuyucu sıkılmaktadır, metin kısaltılmalıdır.
B) Metnin başlığı ile içeriği arasında belirgin bir tutarsızlık vardır; başlık "Doğada Bir Hafta Sonu" olarak değiştirilmelidir.
C) Yazarın doğa hakkındaki görüşleri nesnellikten uzaktır, bu yüzden metin bilimsel bir makaleye dönüştürülmelidir.
D) Olay örgüsünde serim ve düğüm bölümleri çok uzatıldığı için okuyucu sıkılmaktadır, metin kısaltılmalıdır.
Çözüm:
Metni eleştirmek, metindeki hatalı veya eksik yönleri tespit edip bunlara gerekçeli alternatifler sunmaktır. Okunan metinde bir orman kampı ve doğa sevgisi anlatılmaktadır. Ancak metnin başlığı "Uzayda Yaşamın Sırları"dır. İçerik ve başlık arasında büyük bir mantık hatası (tutarsızlık) vardır. B seçeneğinde bu hata doğru bir şekilde eleştirilmiş ve içeriğe uygun mantıklı bir alternatif ("Doğada Bir Hafta Sonu") önerilmiştir.
Cevap: B
Cevap: B
Konuyla İlgili Etkinlik Örneği:
Aşağıdaki kısa metni okuyunuz. Metnin organizasyonunu (giriş, gelişme ve sonuç bölümleri arasındaki tutarlılığı) eleştirel bir gözle inceleyerek soruları yanıtlayınız.
Kitap okumak, insanın hayal gücünü geliştiren ve kelime dağarcığını zenginleştiren en önemli etkinliktir. Her gün düzenli kitap okuyan bireylerin, okumayanlara göre olayları daha hızlı analiz ettiği ve çevresiyle daha güçlü bir empati kurduğu bilimsel olarak kanıtlanmıştır. Bu yüzden, boş zamanlarımızda kitap okumak yerine sürekli televizyon izlemeli ve dijital oyunlara daha çok vakit ayırmalıyız.
1. Bu metindeki temel organizasyon/mantık hatası nedir?
2. Eleştirinizi hangi nedene dayandırıyorsunuz?
3. Yazarın düştüğü bu hatayı düzeltmek için metnin sonuç cümlesini (son cümleyi) nasıl değiştirirdiniz? Kendi alternatifinizi yazınız.
1. Bu metindeki temel organizasyon/mantık hatası nedir?
2. Eleştirinizi hangi nedene dayandırıyorsunuz?
3. Yazarın düştüğü bu hatayı düzeltmek için metnin sonuç cümlesini (son cümleyi) nasıl değiştirirdiniz? Kendi alternatifinizi yazınız.
Cevap Örneği:
1. Sorgulama ve Yargı: Metnin giriş ve gelişme bölümleri ile sonuç bölümü birbiriyle tamamen çelişmektedir. Metin tutarsızdır.
2. Gerekçe: Yazar ilk iki cümlede kitap okumanın faydalarını övmüş ve bilimsel kanıtlar sunmuştur. Ancak sonuç cümlesinde tam tersi bir yargıya vararak "televizyon izlemeli ve oyun oynamalıyız" demiştir. Düşünce akışı kopmuştur.
3. Alternatif Öneri: "Bu yüzden, hem zihinsel gelişimimiz hem de ruh sağlığımız için günlük rutinlerimizin arasına mutlaka kitap okuma saatleri eklemeliyiz."
2. Gerekçe: Yazar ilk iki cümlede kitap okumanın faydalarını övmüş ve bilimsel kanıtlar sunmuştur. Ancak sonuç cümlesinde tam tersi bir yargıya vararak "televizyon izlemeli ve oyun oynamalıyız" demiştir. Düşünce akışı kopmuştur.
3. Alternatif Öneri: "Bu yüzden, hem zihinsel gelişimimiz hem de ruh sağlığımız için günlük rutinlerimizin arasına mutlaka kitap okuma saatleri eklemeliyiz."
Bu içerik faydalı oldu mu? İçeriği puanlayın!
Yorum gönder