7. Sınıf Sözcükte Anlam Konu Anlatımı

📚

Sözcükte Anlam Özellikleri

🔍 Gerçek Anlam

🎭 Yan Anlam

✨ Mecaz Anlam

🔬 Terim Anlam

🔄 Çok Anlamlılık

📏 Nitel ve Nicel Anlam

🔄

Sözcükler Arası Anlam İlişkileri

🔊 Eş Sesli (Sesteş)

⚖️ Eş Anlamlı (Anlamdaş)

⚔️ Zıt (Karşıt) Anlamlı

📏 Yakın Anlamlılık

⚖️ Genel ve Özel Anlam

📚 Soyut ve Anlam

👥

Söz Gruplarında Anlam

🎵 Yansıma Sözcükler

💪 Pekiştirmeler

🔄 İkilemeler

💬 Deyimler

Sözcüğün Anlam Özellikleri

Gerçek Anlam

Bir sözcüğün akla ilk gelen, sözlükteki temel anlamına gerçek (temel) anlam denir.
Örnekler:
▶ Her sabah okula giderken çantamı sırtıma takarım.
▶ Masanın üzerinde yeni bir defter ve kurşun kalem duruyordu.
▶ Bahçedeki elma ağacı bu yıl bol meyve verdi.
▶ Yağmurdan sonra toprak güzel kokuyordu.
▶ Sınav sırasında kalemimi düşürdüm.
▶ Annem mutfakta çorba pişiriyordu.

Yan Anlam

Bir sözcüğün gerçek anlamından tamamen kopmadan, görev veya şekil benzerliğiyle kazandığı yeni anlama yan anlam denir.
Örnekler:
▶ Masanın ayağı gevşemişti. (İnsan ayağı değil, destek kısmı)
▶ Uçağın kanadı hafif hasar görmüştü. (Canlı kanadı değil, uçuş yüzeyi)
▶ Kapının kolu yere düşüverdi. (Gerçekte insan kolu değil, tutma yeri)
▶ Dağın etekleri karla kaplıydı. (Gerçekte giysi değil, alt kısmı)
▶ Kitabın sırtı yırtılmıştı. (Gerçekte insan sırtı değil, kitabın cilt kısmı.)
▶ Çantanın gözünde evin anahtarı kalmış. (Gerçekte insan gözü değil, bölme veya cep.)

Mecaz Anlam

Sözcüğün gerçek anlamından tamamen uzaklaşarak kazandığı yeni anlama mecaz anlam denir.
Örnekler:
▶ Sınav haftasında hepimiz eridik. (Gerçek erimek değil, çok yorulmak)
▶ Takımımız maçta rakibini yıktı. (Düşürmek değil, kesin galibiyet)
▶ Bu haber yüreğimi dağladı. (Dağlamak değil, çok üzmek anlamında deyim)
▶ Öğretmenimiz sınıfa ışık saçıyordu. (Gerçek ışık değil, bilgi veya enerji anlamında)

Terim Anlam

Bir bilim, sanat, spor veya meslek dalına ait özel kavramları karşılayan anlama terim anlam denir.
Örnekler:
▶ Türkiye deprem kuşağı üzerinde yer almaktadır. (Coğrafya terimi)
▶ Geometri dersinde ikizkenar üçgen çizdik. (Matematik terimi)
▶ Maçta ofsayt pozisyonu nedeniyle gol iptal edildi. (Spor terimi)
▶ Köprünün statik hesapları uzun sürdü. (Mühendislik terimi)
▶ Doktor, hastaya kan tahlili istedi. (Tıp terimi)
▶ Şiirde uyak kullanımı ahengi artırdı. (Edebiyat terimi)

Çok Anlamlılık

Bir sözcüğün birden fazla farklı anlamda kullanılmasına çok anlamlılık denir.
Örnekler:
▶ Kırmak
• Bardak yere düşüp kırıldı. (Parçalanmak)
• Kalbimi kırdı. (Üzmek)
• Rekoru kırdık. (Aşmak)
▶ Çekmek
• Kapıyı çek. (Asılarak kapatmak)
• Bu film beni çok çekti. (İlgimi çekmek)
• Dişimi çektirdim. (Çıkarttırmak)
▶ Ağır
• Çanta çok ağırdı. (Yüksek ağırlık)
• Konu oldukça ağırdı. (Zor)

Nitel Anlam

Varlıkların renk, şekil, durum, tat gibi ölçülemeyen özelliklerini bildiren sözcüklere nitel anlamlı sözcükler denir. “Nasıl?” sorusuna cevap verir.
Örnekler:
▶ Arkadaşım çok zeki bir öğrencidir. (Nitel – özellik)
▶ Bahçede renkli çiçekler açmıştı. (Nitel)
▶ Bu hikâye oldukça duygusaldı. (Nitel)
▶ Temiz bir çevre hepimizin sorumluluğudur. (Nitel)

Nicel Anlam

Varlıkların sayılabilen, ölçülebilen, artıp azalabilen durumlarını bildiren sözcüklere nicel anlamlı sözcükler denir. “Ne kadar?” sorusuna cevap verir.
Örnekler:
▶ Okulumuzun bahçesi 500 metrekare büyüklüğündedir. (Nicel – alan)
▶ Bu torbada iki kilo portakal var. (Nicel – ağırlık)
▶ Yol uzun olduğu için arabayla gittik. (Nicel – mesafe)
▶ Bu ay harcamalarımız azaldı. (Nicel – miktar)

Sözcükler Arası Anlam İlişkileri

Eş Sesli (Sesteş) Sözcükler

Yazılışı ve okunuşu aynı, anlamları farklı olan sözcüklere eş sesli (sesteş) sözcükler denir. Aralarında anlam ilişkisi yoktur.
Örnekler:
▶ Ayakkabımın bağı çözüldü. (İp)
▶ Babamın köyde küçük bir bağı var. (Meyve bahçesi)
▶ Her sabah çay içerim. (İçecek)
▶ Dere kenarında çayda balık tuttuk. (Küçük akarsu)

Dikkat Edelim

Hem yazılışları aynı olan hem de aralarında anlam bağı bulunan sözcüklere "kökteş" (ortak köklü) sözcükler denir. Bu sözcükler bir anlamıyla isim, diğer anlamıyla fiil kökünde bulunurlar. Bu sözcükler eş sesli olarak değerlendirilmez.
Örnekler:
▶ Duvarı beyaz boya ile boyadık. (İsim)
▶ Salonu boyadık. (Fiil)
▶ Hafta sonu at bineceğiz. (İsim)
▶ Kötü alışkanlıkları aklından at. (Fiil)

Eş Anlamlı (Anlamdaş) Sözcükler

Zıt (Karşıt) Anlamlı Sözcükler

Yakın Anlamlı Sözcükler

Anlamları benzer ancak aralarında ince fark bulunan sözcüklere yakın anlamlı sözcükler denir.
Örnekler:
🔴 Söylediğimi yapmayınca bana kızdı. (Kızmak: Öfkelenmek)
🔴 Davet etmezsek bize gücenir. (Gücenmek: İçerlemek, kırılmak)
🔵 Soğuktan parmaklarım dondu. (Donmak: Çok üşümek)
🔵 Hava soğuk olduğu için üşüdüm. (Üşümek: Soğuğun etkisini duymak)
🟢 Sınav için çok uğraştım. (Uğraşmak: Bir iş üzerinde sürekli çalışmak)
🟢 Gece gündüz ailesi için didindi. (Didinmek: Çok güçlük çekerek sürekli çalışmak)

Genel ve Özel Anlamlı Sözcükler

➜ Bir kelime söylendiğinde, o türdeki bütün varlıkları kapsıyorsa buna genel anlam denir. Söylenişi tekildir ama zihnimizde canlanan alan çok geniştir.
➜ Bir kelime söylendiğinde, sadece tek bir varlığı veya daha dar bir grubu temsil ediyorsa buna özel anlam denir.
Örnekler:
🔴 Genelden Özele: Evren ➔ Galaksi ➔ Güneş Sistemi ➔ Dünya (Gittikçe küçülüyor 🔍)
🔵 Özelden Genelere: Gül ➔ Çiçek ➔ Bitki ➔ Canlı
✂️Şiir dinlemek ruhumu iyi geliyor. (Genel)
✂️ Cemal Safi'nin şiiri beni benden alıyor. (Özel)
✂️ Çiçekleri kafanıza göre koparmamalısınız. (Genel)
✂️ Çiçeği bahçeye diktik. (Özel)

Somut ve Soyut Anlamlı Sözcükler

1. Somut Anlamlı Kelimeler
Beş temel duyusal mekanizmadan (görme, işitme, dokunma, tat alma ve koklama) en az biri aracılığıyla fiziksel evrende varlığı saptanabilen kavramları karşılayan sözcüklere somut anlamlı kelimeler denir. Bu kelimeler, materyal bir yapıya sahip olan ve deneylenebilir bir gerçekliği temsil eden varlıkları ifade eder.
✂️ Görme: Bulut, şimşek, gökkuşağı, karınca.
✂️ İşitme: Melodi, fısıltı, hışırtı, uğultu.
✂️ Dokunma (Hissedilebilirlik): Esinti, nem, pürüz, sıcaklık.
✂️ Koklama: Parfüm, yanık kokusu, yasemin.
✂️ Tat Alma: Mayhoş, tuzlu, baharatlı, acı (biber).

2. Soyut Anlamlı Kelimeler
Varlığını fiziksel olarak kanıtlayamadığımız; yani göremediğimiz, dokunamadığımız veya duyamadığımız ancak zihnimizle, duygularımızla var olduğunu bildiğimiz kavramlara soyut anlamlı kelimeler denir. Bunlar genellikle duygular, düşünceler ve inançlarla ilgilidir.
✂️ Duygular: Cesaret, sadakat, hüzün, öfke.
✂️ Düşünsel Kavramlar: Adalet, hürriyet, fikir, barış.
✂️ Kişilik Özellikleri: Dürüstlük, kibir, alçakgönüllülük.
✂️ Diğerleri: Rüya, hayal, umut, kader.

Dikkat Edelim

1. Somutlama: Soyut bir kavramın, daha iyi anlaşılması için somut bir varlıkmış gibi anlatılmasıdır.
➜ Örnek: "İyiler her zaman zarar görür." (Burada soyut olan iyi sözcüğü insanlar yerine kullanılarak somutlaştırılmıştır.)
➜ Örnek: "Seher vakti bir güzele vuruldum." (Burada soyut olan güzel sözcüğü insan yerine kullanılarak somutlaştırılmıştır.)
2. Soyutlama: Somut bir kelimenin, cümle içinde anlam kazanarak soyut bir anlam ifade etmesidir.
➜ Örnek: "Bu işi yapacak kafa bizde yok." (Buradaki "kafa" organ olan kafa değil, zekâdır.)
➜ Örnek: "O bileğine çok güveniyor." (Burada somut olan bilek sözcüğü güç, hüner anlamında kullanılarak soyutlaştırılmıştır.)
➜ Örnek: "Toplantıda çok renkli düşünceler ileri sürüldü. (Burada somut olan renkli sözcüğü kullanılarak soyutlaştırılmıştır.)

Söz Gruplarında Anlam

Yansıma Sözcükler

Doğadaki sesleri taklit ederek oluşan sözcüklere **yansıma sözcük** denir.
Örnekler:
▶ Dere şırıl şırıl akıyordu.
▶ Bardak yere düşünce pat diye kırıldı.
▶ Eski kapı gıcır gıcır ses çıkarıyordu.
▶ Kuşlar sabahın erken saatinde cıvıl cıvıl ötüyordu.
▶ Rüzgârda yapraklar hışır hışır ediyordu.
▶ Sobadaki odunlar çatır çatır yanıyordu.

Dikkat Edelim

Yansıma sözcükler sadece ses taklididir. “Pırıl pırıl”, “ışıl ışıl” gibi ifadeler yansıma değildir.

Pekiştirmeler

Sözcüğün ilk hecesine -m, -p, -r, -s eklenerek niteliği en üst seviyeye çıkaran yapılara pekiştirme denir.
Örnekler:
▶ Karlar bembeyaz örtmüştü her yanı.
▶ Deniz masmavi bir renkteydi.
▶ Sapsarı yapraklar sonbaharda dökülüyordu.
▶ Gece kapkaranlıktı.
▶ Evimiz her zaman tertemiz durur.
▶ Yemyeşil bir vadide piknik yaptık.

İkilemeler

Anlamı güçlendirmek için aynı veya benzer sözcüklerin tekrarlanmasıyla oluşan gruplara ikileme denir.
Örnekler:
▶ Bebek yavaş yavaş yürümeye başladı.
▶ Hızlı hızlı not alıyordum.
▶ Aşağı yukarı aynı saatte geldiler.
▶ Sağ salim eve ulaştık.
▶ Mal mülk peşinde koşmaktan vazgeçti.
▶ Ivır zıvır şeylerle vakit kaybetme.

Deyimler

Gerçek anlamından uzaklaşmış, kalıplaşmış söz gruplarına deyim denir.
Örnekler:
▶ Başarılı olunca yüzü güldü. (Mutlu olmak)
▶ Öğüdümü kulak arkası etti. (Önem vermemek)
▶ İşi göz açıp kapayıncaya kadar bitirdi. (Çok kısa sürede)
▶ Yalan söylediği anlaşılınca yerin dibine girdi. (Utanç duymak)
▶ Konuşurken ağzından bal damlıyordu. (Tatlı konuşmak)
▶ Pişmanlıktan saçını başını yoldu. (Çok üzülmek)

Dikkat Edelim

Deyimlerin çoğu mecaz anlamlıdır. Az sayıda gerçek anlamlı deyim de vardır: “Çoğu gitti azı kaldı”, “yükte hafif pahada ağır”.

Bu içerik faydalı oldu mu? İçeriği puanlayın!