• Dinlenilenin/izlenilenin içeriğinde yer alan olay, durum ve konu vb.ni incelemesi sağlanır. Yorum için belirli bir bakış açısıyla (kaynağın/konuşanın bakış açısı, kendi öznel-nesnel bakış açısı veya ikisi dışında bir başkasının bakış açısı) dinlenilende/izlenilende ne anlatılmak istendiğine veya ne anlaşılması gerektiğine açıklık getirilir, detaylandırma ve genellemeler yapılarak derin anlamdan bir sonuca ulaşılır. Son aşamada öğrencinin belirlediği bakış açısıyla ele alınan olay, durum ya da konuyu açıklaması/detaylandırması sağlanır.
• Belirli bir bakış açısıyla (konuşanın bakış açısı, kendi öznel-nesnel bakış açısı veya ikisi dışında belirli bir bakış açısı) metinde ne anlatılmak istendiğine veya ne anlaşılması gerektiğine açıklık getirmeleri, detaylandırmaları, genellemeler yapmaları, derin anlamdan bir sonuca ulaşmaları sağlanır. Yorum yapılırken “Tüm bunlardan ben … yapmam gerektiğini anlıyorum.”, “Yazar bunları söyleyerek aslında … yapmamızı istiyor.”, “Bu durumda … sadece … değil, aynı zamanda … -(y)I da kapsayan daha büyük bir yapı.” vb. ifadelerin kullanılması beklenir. Dinleyicinin/izleyicinin dinlenilendeki/izlenilendeki bilgilerle ön bilgileri arasında bağ kurması gerekmektedir.

Özetle,

a) Dinlediğindeki/izlediğindeki olay, konu, durum vb.ni inceler.
b) Dinlediğindeki/izlediğindeki olay, konu, durum vb.ni yazarın, dinleyicinin/izleyicinin veya bunların dışında bir başkasının bakış açısını dikkate alıp genişleterek veya daraltarak dönüştürür.
c) Dinlediğindeki/izlediğindeki olay, konu, durumu vb.ni seçilen bakış açısıyla kendine özgü bir biçimde yeniden ifade eder.

Konuyla İlgili Test Sorusu ve Cevap Açıklaması:

Dinlediği bu metni yorumlayan Ceyhun’un aşağıdaki ifadelerinden hangisi, metinle ilgili doğru bir genelleme yaptığını ve ana fikri kavradığını gösterir?

A) Sunucu, plastik şişelerin sokağa atılmaması gerektiğini ve kaplumbağaların tehlikede olduğunu anlatıyor.
B) Yazar bunları söyleyerek aslında küçük ve önemsiz görünen bireysel çabalarımızın, doğanın bütünü üzerinde çok büyük ve kurtarıcı bir etkisi olacağını anlamamızı istiyor.
C) Dinlediğim bu parça, geri dönüşüm kutularının sokaklarımızı temiz tutmak için çok önemli olduğunu vurgulamaktadır.
D) Okyanustaki deniz kaplumbağaları plastik atıklar yüzünden zarar gördüğü için daha fazla geri dönüşüm kutusu üretmeliyiz.

Cevap Açıklaması:

• A ve C seçenekleri metnin sadece yüzey anlamını (doğrudan söylenenleri) tekrar etmektedir. D seçeneği ise metnin vermek istediği asıl mesajdan uzaktır. B seçeneğinde ise Ceyhun, sunucunun verdiği spesifik örneği (şişe ve kaplumbağa) zihninde yorumlayarak “bireysel çabaların doğanın bütününe etkisi” şeklinde çok doğru bir genellemeye ve derin anlama ulaşmıştır.
• Doğru Cevap: B

Konuyla İlgili Etkinlik Örneği:

Dinlediğiniz bu metni kendi bakış açınızla yorumlayarak;

• Bu olaydan kendi hayatınız için çıkardığınız genellemeyi (dersi) “Tüm bunlardan ben…” kalıbıyla başlayan bir cümleyle ifade ediniz.
• Yazarın ne anlatmak istediğini “Yazar bunları söyleyerek aslında…” kalıbıyla başlayan bir cümleyle ifade ediniz.

Cevap Örneği:

• 1. Yazarın Mesajını Yorumlama: “Yazar bunları söyleyerek aslında yetişkinlerin hayatın koşturmacası içinde kaybolduğunu, saf iyiliğin ve küçük canlılara yardım etmenin dünyayı güzelleştiren en önemli erdem olduğunu anlamamızı istiyor.”
• 2. Kişisel Çıkarım/Genelleme: “Tüm bunlardan ben, etrafımdaki küçük canlılara veya yardıma muhtaç olanlara karşı daha duyarlı olmam ve yaşım ne olursa olsun içimdeki o saf iyiliği kaybetmemem gerektiğini anlıyorum.”