Metinlerin bölümlerini belirlemeye yönelik çözümleme yapılırken metnin türü dikkate alınır. Öğrencinin bilgilendirici metinlerde giriş, gelişme, sonuç; öyküleyici metinlerde serim, düğüm, çözüm bölümlerini belirlemesini sağlayacak çalışmalar yapılır. Çalışmalar bu bölümlerin birbirleriyle bağlantısının ortaya konmasıyla sonlandırılır. Metnin bölümlerinin birbirleriyle bağlantısı belirlenirken bölümler arasındaki geçişlerin uygun bir şekilde yapılıp yapılmadığı ve bölümler arasında düşünce ve olay akışı bakımından tutarlılık olup olmadığı üzerinde durulur.

Özetle,

a) Metnin türüne uygun olarak giriş, gelişme, sonuç veya serim, düğüm, çözüm bölümlerini belirler.
b) Metnin bölümlerinin birbirleriyle bağlantısını belirler.

7. Sınıf İçin Ek Açıklama,

Metnin bölümlerinin birbirleriyle bağlantısı belirlenirken bölümler arasındaki geçişlerin uygun bir şekilde yapılıp yapılmadığı ve bölümler arasında düşünce ve olay akışı bakımından tutarlılık olup olmadığı üzerinde durulur.

Konuyla İlgili Test Sorusu ve Cevap Açıklaması:

Dinlenen bu paragrafın anlatım özellikleri dikkate alındığında, bilgilendirici bir metnin hangi bölümünden alındığı söylenebilir?
A) Düğüm B) Serim C) Gelişme D) Sonuç

Cevap Açıklaması:

• Bilgilendirici metinlerde sonuç bölümü, metin boyunca anlatılan düşüncelerin toparlandığı, ana fikrin vurgulandığı ve konunun bir sonuca bağlandığı bölümdür.
• Doğru Cevap: D

Konuyla İlgili Etkinlik Örneği:

Dinlediğiniz bu bilgilendirici metni zihninizde çözümleyerek;

1. Metnin Giriş, Gelişme ve Sonuç bölümlerinin hangi cümlelerle başlayıp bittiğini ve bu bölümlerde neler anlatıldığını kısaca yazınız.
2. Metnin bölümleri arasındaki geçişlerde düşünce akışı bakımından bir tutarsızlık (kopukluk) olup olmadığını kendi cümlelerinizle değerlendiriniz.

Cevap Örneği:

• Giriş Bölümü: “Arılar, doğanın en çalışkan…” cümlesiyle başlar. Bu bölümde arıların ne olduğu ve ekosistemdeki genel önemi tanıtılmıştır. Konuya giriş yapılmıştır.
• Gelişme Bölümü: “Onların asıl görevi…” cümlesiyle başlar, “yiyecek sıkıntısı başlar” kısmına kadar devam eder. Burada giriş bölümündeki düşünce genişletilmiş, arıların polen taşıma görevi ve yok olurlarsa başımıza gelecek felaketler (sebep-sonuç ilişkisiyle) detaylıca açıklanmıştır.
• Sonuç Bölümü: “Kısacası…” ifadesiyle başlar. Burada anlatılan tüm detaylar toparlanmış, besin zincirinin bu canlılara bağlı olduğu vurgulanarak metin sonuca bağlanmıştır.
• Tutarlılık Değerlendirmesi: Metnin bölümleri arasında hiçbir kopukluk yoktur. Girişte verilen fikir, gelişmede örneklendirilmiş ve sonuç bölümünde “kısacası” gibi uygun bir geçiş kelimesi kullanılarak çok mantıklı ve tutarlı bir şekilde özetlenmiştir.