• Kaynağın başvurduğu düşünceyi geliştirme yolları, metindeki örnekler üzerinden somutlaştırılır. Böylece öğrencinin kullanılan düşünceyi geliştirme yollarını somut olarak görmesi ve belirlemesi sağlanır.
• Öğrenci, belirlediği düşünceyi geliştirme yollarının metnin içeriğiyle olan ilişkisini özellikle anlatıma sağladığı katkıdan hareketle ortaya koyar.

Öğrenme Çıktısı Sınıf Seviyesine Göre Kodları: T.D.5.15. | T.D.6.15. | T.D.7.15. | T.D.8.15.

Özetle,

a) Dinlediğinde/izlediğinde başvurulan düşünceyi geliştirme yollarını belirler.
b) Düşünceyi geliştirme yollarının içerikle ilişkisini ortaya koyar.

Sınıflara Göre Düşünceyi Geliştirme Yolları,

• 5. Sınıf: Tanımlama, karşılaştırma, benzetme ve örneklendirme.
• 6. Sınıf: Tanık gösterme, sayısal verilerden yararlanma, tanımlama, karşılaştırma, benzetme ve örneklendirme.
• 7. Sınıf: Önceki sınıf seviyelerinde işlenilen düşünceyi geliştirme yollarını belirlemeye yönelik çalışmalar yapılır.
• 8. Sınıf: Önceki sınıf seviyelerinde işlenilen düşünceyi geliştirme yollarını belirlemeye yönelik çalışmalar yapılır.

Konuyla İlgili Test Sorusu ve Cevap Açıklaması:

Bu metni dinleyen bir öğrenci, metinde aşağıdaki düşünceyi geliştirme yollarından hangisinin kullanılmadığını söylemelidir?

A) Sayısal verilerden yararlanma
B) Örneklendirme
C) Benzetme
D) Tanık gösterme

Cevap Açıklaması:

• Metinde yazar düşüncesini inandırıcı kılmak için çeşitli yollara başvurmuştur. “20,8 milyon” ve “23 milyon” ifadeleriyle sayısal verilerden yararlanmış, ormanları “dünyanın akciğerlerine” benzetmiş ve Türkiye’deki orman çeşitliliğine Karadeniz’in kayınları, Akdeniz’in kızılçamları diyerek örnekler vermiştir. Ancak metinde, alanında uzman veya ünlü bir kişinin sözü doğrudan alıntılanmadığı için tanık gösterme yöntemine başvurulmamıştır. (Sadece kurum adı vermek tanık göstermek için yeterli değildir, kişinin cümlesi aktarılmalıdır.)
• Doğru Cevap: D

Konuyla İlgili Etkinlik Örneği:

Dinlediğiniz bu metni düşünceyi geliştirme yolları bakımından çözümleyiniz.

Cevap Örneği:

• Karşılaştırma: Metinde Dünya’nın çapı ile Mars’ın çapı büyüklük bakımından karşılaştırılmıştır. Ayrıca insanların gelecekteki ev hedefleri konusunda “Ay’dan ziyade Mars’ı” hedeflemesi de bir karşılaştırmadır.
• Sayısal Verilerden Yararlanma: “12 bin 742 kilometre” ve “6 bin 779 kilometre” ifadeleri kullanılarak yazar anlattıklarını sayılarla ispatlamaya çalışmıştır.
• Tanık Gösterme: Yazar, Mars’ın geçmişteki durumuyla ilgili düşüncesini desteklemek için ünlü astrofizikçi Carl Sagan’ın adını anmış ve onun “Mars, bir zamanlar nefes alan ve üzerinde suların çağladığı bir dünyaydı.” sözünü doğrudan alıntılayarak tanık göstermiştir.