Bilgilendirici metinleri inceleme sürecinde öğrencinin metinlerde kullanılan düşünceyi geliştirme yollarını belirlemeye yönelik çözümleme yapması gerekir. Bu kapsamda kaynağın/konuşanın başvurduğu düşünceyi geliştirme yollarını belirlemeyi sağlayacak etkinlikler yaptırılır. Sonrasında öğrencinin belirlenen düşünceyi geliştirme yollarının birbirleriyle ve metinle ilişkisini ortaya koyması sağlanır.

Özetle,

a) Dinlediğinde/izlediğinde başvurulan düşünceyi geliştirme yollarını belirler.
b) Belirlediği düşünceyi geliştirme yollarının birbirleriyle ve dinledikleriyle/izledikleriyle ilişkisini ortaya koyar.

7. Sınıf İçin Ek Açıklama,

Düşünceyi geliştirme yollarından tanımlama, karşılaştırma, benzetme, örneklendirme, tanık gösterme ve sayısal verilerden yararlanmayı belirlemeye yönelik çalışmalar yapılır.

Konuyla İlgili Test Sorusu ve Cevap Açıklaması:

Bu metni dinleyen bir öğrenci, metinde aşağıdaki düşünceyi geliştirme yollarından hangisinin kullanılmadığını söylemelidir?

A) Sayısal verilerden yararlanma
B) Örneklendirme
C) Benzetme
D) Tanık gösterme

Cevap Açıklaması:

• Metinde yazar düşüncesini inandırıcı kılmak için çeşitli yollara başvurmuştur. “20,8 milyon” ve “23 milyon” ifadeleriyle sayısal verilerden yararlanmış, ormanları “dünyanın akciğerlerine” benzetmiş ve Türkiye’deki orman çeşitliliğine Karadeniz’in kayınları, Akdeniz’in kızılçamları diyerek örnekler vermiştir. Ancak metinde, alanında uzman veya ünlü bir kişinin sözü doğrudan alıntılanmadığı için tanık gösterme yöntemine başvurulmamıştır. (Sadece kurum adı vermek tanık göstermek için yeterli değildir, kişinin cümlesi aktarılmalıdır.)
• Doğru Cevap: D

Konuyla İlgili Etkinlik Örneği:

Dinlediğiniz bu metni düşünceyi geliştirme yolları bakımından çözümleyiniz.

Cevap Örneği:

• Karşılaştırma: Metinde Dünya’nın çapı ile Mars’ın çapı büyüklük bakımından karşılaştırılmıştır. Ayrıca insanların gelecekteki ev hedefleri konusunda “Ay’dan ziyade Mars’ı” hedeflemesi de bir karşılaştırmadır.
• Sayısal Verilerden Yararlanma: “12 bin 742 kilometre” ve “6 bin 779 kilometre” ifadeleri kullanılarak yazar anlattıklarını sayılarla ispatlamaya çalışmıştır.
• Tanık Gösterme: Yazar, Mars’ın geçmişteki durumuyla ilgili düşüncesini desteklemek için ünlü astrofizikçi Carl Sagan’ın adını anmış ve onun “Mars, bir zamanlar nefes alan ve üzerinde suların çağladığı bir dünyaydı.” sözünü doğrudan alıntılayarak tanık göstermiştir.