Tüm Terimler (A-Z)
Sözlükte yer alan 64 adet terim listeleniyor.
Soyut Anlam
Beş duyu organımızdan herhangi biriyle (görme, işitme, dokunma, tatma, koklama) algılanamayan; ancak varlığı zihnimizle, sezgilerimizle veya hislerimizle kabul edilen kavramlara soyut anlamlı kelimeler denir. Bu sözcükler fiziksel bir maddeyi değil, duygu, düşünce veya inanç dünyasına ait olguları temsil eder.
Soyutlama
Aslında beş duyu organımızla algılayabildiğimiz somut bir sözcüğün, cümledeki kullanımıyla fiziksel anlamından sıyrılıp tamamen zihinsel, duygusal veya soyut bir kavramı karşılamasına soyutlaştırma denir. Bu durumda sözcük, madde dünyasından kopup düşünce dünyasına ait bir değer kazanır.
Tahmin Cümleleri
Eldeki verilere, gözlemlere veya sezgilere dayanarak gelecekteki bir durum ya da olay hakkında öngörüde bulunulan cümlelere tahmin cümleleri denir. Tahmin, mevcut ipuçlarından yola çıkarak "olması beklenen" durumu ifade etme işlevini üstlenir.
Tanım Cümleleri
Bir kavramın veya varlığın ne olduğunu, temel özelliklerini belirterek açıklayan cümlelere tanım cümleleri denir. Bu tür cümleler, ilgili kavram hakkında yöneltilen "Bu nedir?" veya "Bu kimdir?" sorularına yanıt teşkil eder.
Tasarı Cümleleri
Gelecekte gerçekleştirilmesi planlanan işlerin, projelerin veya hedeflerin dile getirildiği cümlelere tasarı cümleleri denir. Bu cümleler, henüz eyleme dökülmemiş ancak zihinde kurgulanmış ve yapılması niyet edilmiş durumları ifade eder.
Terim Anlam
Bilim, sanat, spor, siyaset veya herhangi bir meslek dalına özgü, o alandaki özel bir kavramı, varlığı ya da işlemi karşılayan sözcüklere terim anlamlı sözcükler denir. Terimler, günlük dilden ziyade belirli bir uzmanlık alanının teknik sınırları içinde değer kazanır.
Uyarı Cümleleri
Herhangi bir konu, durum veya eylemle ilgili olarak kişiyi olumsuzluklara, tehlikelere veya hatalara karşı ikaz etmek amacıyla kurulan cümlelere uyarı cümlesi denir. Bu cümleler, muhatabın zarar görmesini engellemek veya bir sürecin doğru ilerlemesini sağlamak için rehberlik eder.
Varsayım Cümleleri
Gerçekleşmemiş bir olayı veya durumu bir an için gerçekleşmiş gibi kabul ederek kurulan cümlelere varsayım cümleleri denir. Bu cümleler, zihnimizde "öyle olduğunu kabul edelim" diyerek geçici bir gerçeklik yaratma esasına dayanır ve düşünceyi bir ihtimal üzerinden yürütür.
Yadsıma (İnkâr) Cümleleri
Söylenen bir sözü, yapılan bir davranışı veya gerçekleşmiş bir durumu kabul etmeme, reddetme ve "yok sayma" anlamı taşıyan cümlelere yadsıma denir. Günlük dilde daha çok inkâr etme olarak bilinir.
Yakın Anlamlı Sözcükler
Aralarında tam bir anlam eşitliği bulunmasa da anlam yönünden birbirine çok yaklaşan, benzer duyguları veya durumları çağrıştıran, ancak aralarında ince nüans farklılıkları olan sözcüklere ve yargılara yakın anlam denir.
Yakınma (Şikâyet) Cümleleri
Bir durumdan, bir kişiden veya bir olaydan duyulan rahatsızlığı, hoşnutsuzluğu ve memnuniyetsizliği dile getiren cümlelere yakınma denir. Bu cümleler, genellikle çözülememiş bir sorunun veya tekrarlanan bir olumsuzluğun dışa vurumu niteliğindedir.
Yan Anlam
Bir sözcüğün temel (gerçek) anlamından bütünüyle kopmadan; şekil, konum veya görev benzerliği gibi çeşitli ilgilerle başka varlıklara aktarılması sonucu kazandığı yeni anlama yan anlam denir. Yan anlamda, temel anlamla görsel veya işlevsel bir bağ her zaman korunur.
Yansıma Sözcükler
Doğadaki canlı veya cansız varlıkların, nesnelerin veya makinelerin çıkardığı seslerin insan diline aktarılmasıyla oluşan sözcüklere denir. Bu sözcüklerin temeli işitme duyusuna dayanır.
Zıt (Karşıt) Anlamlı Sözcükler
Anlam bakımından birbirinin tam karşıtı olan, ifade ettikleri kavramlar yönünden birbirine taban tabana zıt olan sözcüklere zıt (karşıt) anlamlı sözcükler denir. Bu kelimeler, dünyadaki karşıt durumları, yönleri ve özellikleri ayırt etmemizi sağlar.
Çok Anlamlı Sözcükler (Sözcükte Çok Anlamlılık)
Bir sözcüğün temel anlamıyla olan bağını tamamen koparmadan veya yeni çağrışımlar yoluyla zaman içerisinde birden fazla kavramı karşılar hâle gelmesine çok anlamlılık denir. Bu özellik, dilin esnekliğini ve ifade gücünü gösteren en büyük zenginliklerden biridir.
Çıkarım Cümleleri
Metinde doğrudan ifade edilmeyen ancak mevcut verilerden, ipuçlarından veya gözlemlerden hareketle ulaşılan mantıksal sonuçlara çıkarım denir. Çıkarım cümleleri, somut bir bilgiyi temel alarak "görünenin ardındaki" anlamı ortaya çıkarma işlevini üstlenir.
Ön Yargı (Peşin Hüküm) Cümleleri
Bir olay henüz gerçekleşmeden veya bir kişiyle ilgili yeterli veri toplanmadan önce verilen, olumlu veya olumsuz peşin hükümlere ön yargı cümleleri denir. Bu tür yargılar, gelecekteki bir durumun nasıl sonuçlanacağını şimdiden karara bağlama niteliği taşır.
Öneri (Teklif) Cümleleri
Bir sorunu gidermek, bir durumu iyileştirmek veya herhangi bir konuda daha iyi bir sonuca ulaşmak amacıyla sunulan görüş, düşünce ve çözüm yollarına öneri cümleleri denir. Öneri cümleleri, yapıcı bir yaklaşımla yol göstermeyi amaçlar.
Örtülü Anlam
Cümlede doğrudan söylenmediği hâlde, cümlenin anlamından veya cümledeki bazı ifadelerden (de/da, bile, yine, artık, en, daha gibi) çıkarılabilen anlamlara örtülü anlam denir. Bu tür cümlelerde asıl yargının yanında, zihinde canlanan ikinci bir mesaj bulunur.
Özdeyişler (Vecizeler)
Bir düşünceyi, bir duyguyu veya bir ilkeyi en kısa, en özlü ve en etkili biçimde anlatan; söyleyeni veya yazanı belli olan bilgece sözlere özdeyiş (vecize) denir.