×

6. Sınıf Ses Olayları Konu Anlatımı

6. Sınıf Konu Anlatımı

▶ Yardımcı Ünsüzler

▶ Ünlü Düşmesi

▶ Ünsüz Benzeşmesi

▶ Ünsüz Yumuşaması

▶ Ünlü Daralması

▶ Ünlü Türemesi

▶ Ünsüz Türemesi

Yardımcı Ünsüzler
Türkçede iki ünlü yan yana bulunmadığından, ünlüyle biten bir sözcüğe ünlüyle başlayan bir ek getirildiğinde sözcükle ek arasına “y, ş, s, n” yardımcı ünsüzlerinden biri girer.
Örnekler:
▶ “İki” sözcüğüne “-er” eki getirildiğinde araya “ş” yardımcı ünsüz gelerek sözcük “ikişer” biçiminde söylenir ve yazılır.
▶ yazı + a = yazıya
▶ kuzu + u = kuzusu
▶ o + un kitabı + a = onun kitabına
Ünlü Düşmesi
İki heceli bazı kelimeler ünlüyle başlayan bir ek aldıklarında ikinci hecelerindeki dar ünlüler düşer. Bu ses olayına “ünsüz düşmesi” denir. Ünlü düşmesi, bazı sözcüklerin türemesi veya birleşmesi sırasında da görülebilir.
Örnekler:
▶ geniz + i = genzi
▶ göğüs + ü = göğsü
▶ vakıf + ı = vakfı
▶ sıyır + ıl = sıyrıl
Ünsüz Benzeşmesi (Sertleşmesi)
Sert ünsüzle (ç, f, h, k, p, s, ş, t) biten bir sözcüğe “c, d, g” ünsüzleriye başlayan bir ek geldiğinde, ekin başındaki “c, d, g” ünsüzleri sertleşerek “ç, t, k”ye dönüşür. Bu ses olayına “ünsüz benzeşmesi” ya da “ünsüz sertleşmesi” denir.
Örnekler:
▶ kebap + cı = kebapçı ▶ yavaş + ca = yavaşça ▶ yurt + dan = yurttan
Metin içinde rakamla yazılan sözcüklerin de sert ünsüzle bitip bitmediğine dikkat edilmelidir. Rakamlara getirilen eklerde de ünsüz benzeşmesi kuralı uygulanır.
Örnekler:
▶ 1923’te ▶ 3'te
Ünsüz Yumuşaması
Sonu “p, ç, t, k” sert ünsüzlerinden biri ile biten sözcüklere ünlü ile başlayan bir ek getirildiğinde “p, ç, t, k” sert ünsüzleri yumuşayarak “b, c, d, g, ğ”ye dönüşür. Bu ses olayına “ünsüz yumuşaması” denir.
Örnekler:
▶ kitap + ı = kitabı
▶ dolap + ı = dolabı
▶ ağaç + ın = ağacın
Ünlü Daralması
Son sesi “a” veya “e” olan fiil kök ve gövdelerine, “-yor” eki getirildiğinde kelime sonundaki “a, e” daralarak “ı, i, u, ü”ye dönüşür.
Örnekler:
▶ başla + yor = başlıyor
▶ doyma + yor = doymuyor
▶ ye + y + ecek > yiyecek
▶ ne + y + e = niye
Ünlü Türemesi
Ünsüzle biten bazı sözcükler, “-cık/-cik” eki aldığında sözcük ve eke ait olmayan bir ünlü ortaya çıkabilir. Bu ses olayına “ünlü türemesi” ya da “ses türemesi” denir. Ünlü türemesi, bazı pekiştirmelerde de görülebilir.
Örnekler:
▶ az + cık = azıcık
▶ bir + cik = biricik
▶ yap + yalnız = yapayalnız
Ünsüz Türemesi
Türkçe kelimelerde, kökte aynı ünsüz yan yana bulunmaz ancak Arapçadan dilimiz geçmiş af, his, zan, ret, hal, şık gibi bazı sözcüklere ünlüyle başlayan bir ek “etmek, olmak” gibi fiiller getirildiğinde oluşan yeni sözcükte bir ünsüz daha ortaya çıkar. Bu ses olayına “ünsüz türemesi” denir.
Örnekler:
▶ hak + ı = hakkı
▶ his + i = hissi
▶ zan+ etmek = zannetmek

Benzer Yazılar

Yorum gönder