1. Ünlü Seslerin Özellikleri
Ünlüler ağzımızdan çıkarken hiçbir engelle karşılaşmazlar ve kalın-ince niteliklerine göre ikiye ayrılırlar:
- Kalın Ünlüler: a, ı, o, u (Noktasız ünlülerdir)
- İnce Ünlüler: e, i, ö, ü (Noktalı ünlüler ve 'e' sesidir)
2. Büyük Ünlü Uyumu
Türkçe bir kelimede ilk hecedeki ünlü kalın ise sonraki hecelerdeki ünlüler de kalın; ilk hecedeki ünlü ince ise sonraki hecelerdeki ünlüler de ince olmalıdır.
- Kalem → a-e Uymaz!
- Kitap → i-a Uymaz!
- Okul → (o, u) Uyar.
Not: Ünlü ve ünsüzlerin nitelikleri, büyük ünlü uyumu üzerinde durulur.
Örnek Etkinlik
Aşağıdaki kelimelerin büyük ünlü uyumuna uyup uymadığını karşılarına yazınız.
Örnek: Orman → o, a (Kalın) → Uyar.
Kelebek → ........................................................................................
Tiyatro → ........................................................................................
Ağaçlık → ........................................................................................
Bilgisayar → ........................................................................................
Çiçekçi → ........................................................................................
Otobüs → ........................................................................................
Kalemlik → ........................................................................................
Güneşli → ........................................................................................
Örnek: Orman → o, a (Kalın) → Uyar.
Kelebek → ........................................................................................
Tiyatro → ........................................................................................
Ağaçlık → ........................................................................................
Bilgisayar → ........................................................................................
Çiçekçi → ........................................................................................
Otobüs → ........................................................................................
Kalemlik → ........................................................................................
Güneşli → ........................................................................................
Cevaplar:
Kelebek → e, e, e (İnce) → Uyar.
Tiyatro → i (ince), a (kalın), o (kalın) → Uymaz.
Ağaçlık → a, a, ı (Kalın) → Uyar.
Bilgisayar → i (ince), i (ince), a (kalın), a (kalın) → Uymaz.
Çiçekçi → i, e, i (İnce) → Uyar.
Otobüs → o (kalın), o (kalın), ü (ince) → Uymaz.
Kalemlik → a (kalın), e (ince), i (ince) → Uymaz.
Güneşli → ü, e, i (İnce) → Uyar.
