Tüm Terimler (A-Z)
Sözlükte yer alan 186 adet terim listeleniyor.
Yargıya Ulaşma
Yargıya ulaşma süreci, okuduğumuz bir metin hakkında “Bu metin başarılı mı?”, “Bu haber güvenilir mi?” veya “Bu iddia doğru mu?” diye karar verebilmek için izlenen mantıklı ve sistemli yoldur. İyi bir okur, metindeki her bilgiyi hemen kabul etmez; kendi bilgi birikimini kullanarak metni sorgular ve bilinçli bir yargıya varır.
Yönerge Metinleri
Yönerge metinleri; bir işin, görevin veya işlemin nasıl yapılacağını adım adım açıklayan, talimat veren yazı türüdür. Yönergeler net, sıralı ve anlaşılır olmalıdır. Okulda, evde, laboratuvarda, iş yerlerinde ve resmi kurumlarda sıkça kullanılır.
Zıt (Karşıt) Anlamlı Sözcükler
Anlam bakımından birbirinin tam karşıtı olan, ifade ettikleri kavramlar yönünden birbirine taban tabana zıt olan sözcüklere zıt (karşıt) anlamlı sözcükler denir. Bu kelimeler, dünyadaki karşıt durumları, yönleri ve özellikleri ayırt etmemizi sağlar.
Çizgi Roman
Çizgi roman; bir olayı, öyküyü ya da fikri metin ile resmi iç içe geçirerek ardışık kareler hâlinde anlatan görsel ve edebi bir kurgu sanatıdır. ne sadece resim ne de sadece yazıdır; ikisinin güçlü bir sentezidir. Görsel medyanın bir parçası olmasının yanı sıra, barındırdığı edebi derinlik ve kurgu yapısıyla rüştünü ispatlamış özgün bir sanat dalı ve edebi türdür.
Çok Anlamlı Sözcükler (Sözcükte Çok Anlamlılık)
Bir sözcüğün temel anlamıyla olan bağını tamamen koparmadan veya yeni çağrışımlar yoluyla zaman içerisinde birden fazla kavramı karşılar hâle gelmesine çok anlamlılık denir. Bu özellik, dilin esnekliğini ve ifade gücünü gösteren en büyük zenginliklerden biridir.
Çıkarım Cümleleri
Metinde doğrudan ifade edilmeyen ancak mevcut verilerden, ipuçlarından veya gözlemlerden hareketle ulaşılan mantıksal sonuçlara çıkarım denir. Çıkarım cümleleri, somut bir bilgiyi temel alarak "görünenin ardındaki" anlamı ortaya çıkarma işlevini üstlenir.
Ön Yargı (Peşin Hüküm) Cümleleri
Bir olay henüz gerçekleşmeden veya bir kişiyle ilgili yeterli veri toplanmadan önce verilen, olumlu veya olumsuz peşin hükümlere ön yargı cümleleri denir. Bu tür yargılar, gelecekteki bir durumun nasıl sonuçlanacağını şimdiden karara bağlama niteliği taşır.
Öneri (Teklif) Cümleleri
Bir sorunu gidermek, bir durumu iyileştirmek veya herhangi bir konuda daha iyi bir sonuca ulaşmak amacıyla sunulan görüş, düşünce ve çözüm yollarına öneri cümleleri denir. Öneri cümleleri, yapıcı bir yaklaşımla yol göstermeyi amaçlar.
Örneklendirme
Örneklendirme, soyut bir düşünceyi, daha iyi anlaşılması için günlük hayattan örneklerle, kişi veya olaylarla destekleme yöntemidir. Bu yöntem, anlatılanların havada kalmamasını sağlar ve okuyucunun konuyu somut olarak kavramasına yardımcı olur.
Örtülü Anlam
Cümlede doğrudan söylenmediği hâlde, cümlenin anlamından veya cümledeki bazı ifadelerden (de/da, bile, yine, artık, en, daha gibi) çıkarılabilen anlamlara örtülü anlam denir. Bu tür cümlelerde asıl yargının yanında, zihinde canlanan ikinci bir mesaj bulunur.
Öyküleyici Anlatım
Öyküleyici Anlatım, olayların bir hikâye kurgusu içinde, kişi, yer ve zaman unsurlarına bağlı kalarak anlatıldığı paragraf türüdür. Bu anlatımda temel unsur “hareket”tir. Olaylar bir film şeridi gibi sırayla akar. Okuyucu kendini olayların içinde hisseder.
Öz Geçmiş (CV)
Öz Geçmiş (CV), bir kişinin hayatını, eğitimini, iş tecrübelerini, yeteneklerini, kabiliyetlerini ve özelliklerini sistematik olarak ortaya koyan belgedir. Latince “Curriculum Vitae” ifadesinin kısaltmasıdır ve “Yaşam Özeti” anlamına gelir. Özellikle iş başvurularında, staj ve akademik başvurularda kişinin kendini en iyi şekilde tanıttığı en önemli araçtır.
Özdeyişler (Vecizeler)
Bir düşünceyi, bir duyguyu veya bir ilkeyi en kısa, en özlü ve en etkili biçimde anlatan; söyleyeni veya yazanı belli olan bilgece sözlere özdeyiş (vecize) denir.
Özgünlük
Özgünlük, anlatımın başka bir yapıtı veya üslubu taklit etmeksizin yazarın kendine has tarzını, bakış açısını ve üslubunu yansıtmasıdır. Başkasına benzememe, kendi damgasını vurma ve farklı, yeni bir şeyler ortaya koyma özgünlüğün temel ölçütleridir. Özgün bir metin, okuyucuda “Bu daha önce hiç böyle anlatılmamıştı” hissi uyandırır.
Özlem (Hasret) Cümleleri
Geçmişte yaşanan günlere, uzak kalınan bir yere veya bir kişiye duyulan kavuşma isteğini, burnunda tütme durumunu ve sevgiyi ifade eden cümlelere özlem (hasret) cümleleri denir. Bu cümlelerde genellikle bir "ah" çekme, eskiyi yâd etme ve eksiklik hissi hâkimdir.
Özlülük
Özlülük, az kelimeyle çok şey ifade edebilme becerisidir. Anlatım, laf kalabalığından ve gereksiz detaylardan uzak, ama anlamca derin ve etkilidir. Özlülük, okuyucunun zihninde kalıcı iz bırakan, güçlü ve vurucu cümleler kurma sanatıdır. Özellikle atasözleri, vecizeler ve aforizmalar bu özelliğin en güzel örnekleridir.
Öznel Cümleler
Doğruluğu veya yanlışlığı kişiden kişiye değişen, söyleyenin kendi duygularını, beğenilerini, yorumlarını veya dünya görüşünü yansıtan cümlelere öznel cümleler denir. Bu tür yargıların bilimsel olarak kanıtlanması mümkün değildir çünkü "beğeni" ölçülebilen bir değer değildir.
Üslup (Biçem) Cümleleri
Üslup cümleleri, bir sanatçının dili kullanma becerisini, sözcük seçimini, cümle yapısını ve anlatım tarzını belirten yargılardır. İçerik cümleleri bir eserde "ne" anlatıldığını ifade ederken üslup cümleleri bu içeriğin "nasıl" anlatıldığına odaklanır.
Üçüncü Kişi Ağzıyla Anlatım
Üçüncü kişi ağzıyla anlatım, anlatıcının hikâyenin dışında kaldığı, olayları bir kamera gibi dışarıdan izleyerek aktardığı anlatım türüdür. Anlatıcı “ben” veya “biz” demez; kahramanları “o”, “onlar”, “Eren”, “küçük kız” gibi isim veya zamirlerle anlatır. Bu anlatım türünde olaylar daha geniş bir bakış açısıyla verilir.
İkilemeler
Anlatımı güçlendirmek, anlamı pekiştirmek veya kavramı daha belirgin kılmak amacıyla eş görevli iki sözcüğün bir araya gelerek oluşturduğu kelime gruplarına denir. İkilemeler tek bir kavramı karşılar ve cümlede bir bütün olarak değerlendirilir.